De Kracht van Zelfonderzoek

Bewerking van een bijeenkomst met John Sherman in Ojai, Californië op 11 maart 2006

In de kern van elke waarachtige spirituele les bevindt zich het inzicht dat het enige werkelijk belangrijke probleem van de mens neerkomt op het verkeerde beeld dat hij van zichzelf heeft. Dat inzicht wordt vaker wel dan niet uit het oog verloren of juist voor het oog verborgen gehouden, vele malen uitgelegd en slechts zelden begrepen. De kern van de meeste spirituele teachings blijft echter altijd dat ongelofelijk eenvoudige inzicht dat de oorzaak voor al het verdriet, alle verwarring, agressie, zelfverachting en verraad, voor alle ellende, voortkomt uit het verkeerde beeld dat wij over onszelf hebben: wie wij denken te zijn, zijn we namelijk niet.

'Wie ik ben die ik denk dat ik ben, ben ik niet. Ik geloof ten diepste dat ik het verhaal ben, dat zich voortdurend ontrolt in mijn gedachten. Erger nog: het verhaal is wie ik denk dat ik ben. Voor mijn verstand bestaat er niets anders dan dit zich eindeloos ontwikkelende verhaal over mezelf — over wat ik ben en wat ik niet ben, over wat ik zou moeten zijn en wat niet; het verhaal over mijn verleden, over wat ik zou moeten weten, over wat ik moet loslaten om het allemaal goed te begrijpen, over wat ik goed doe en wat ik in het verleden niet goed heb gedaan, over of ik wel of niet ontwaakt ben, en ga zo maar door.'

Omdat dit verhaal voortdurend wordt gevormd door de omstandigheden waarin al die ervaringen zich voltrekken, staat het nooit stil, is het altijd in beweging. Daarom doet zich in dit verhaal nooit eens de mogelijkheid voor, een bevredigend antwoord te vinden op de meest fundamentele vraag in mijn bestaan, die luidt: 'Wie ben ik?'

In het begin gaat het verhaal over basaal verlangen naar liefde, geld of vertier, naar macht en roem. Misschien overkomt niet iedereen dat, maar er heeft zich in mijn leven een moment voorgedaan waarop ik plotseling inzag dat alle inspanningen die ik me tot dat moment had getroost, me niet hadden gebracht wat ik ervan had verwacht. De waarheid is, dat ik niet goed wist wat ik werkelijk wilde, maar ik weet zeker dat ik toen niet heb gekregen waar ik voor had gekozen, omdat ik er nog steeds naar bleef verlangen. Op dat soort momenten ga je nadenken: ik weet dat er iets ontbreekt en het inzicht drong zich aan mij op, dat ik misschien wel op de verkeerde plekken had lopen zoeken. Ik zocht een spirituele methode voor de oplossing van mijn probleem. Misschien moest ik me laten bekeren en religieus worden, zodat het geloof me soelaas zou bieden en een enkele plezierige en opbeurende ervaring zou geven. Ook dat zou echter op enig moment ongetwijfeld tekort schieten. Daarna las ik iets over boeddhisme, advaita vedanta en de gita's en ik ging daarmee vol overgave aan de slag.

Voor de meesten onder ons geldt dat we tot hier gaan en niet verder. We kunnen ook overwegen van cursus of misschien van cursusleider te wisselen, omdat niet aan onze verwachtingen werd voldaan. Misschien is het wel gewoon zo dat bepaalde lessen halverwege het cursusjaar helemaal niet bij ons blijken te passen. Kortom, we ondernemen van alles. We doen allerlei oefeningen, houden ons bezig met japa (het mentaal of verbaal herhalen van mantra's — noot vert.), doen visualisaties of geven ons over aan  spirituele geneeswijzen. We gaan op zoek naar andere leraren, of maken lange reizen om bij goeroes zelf op bezoek gaan. Met wisselend succes hebben we de prachtigste ervaringen; soms ervaren we dat ons hart openbreekt, ervaren intens geluk, diepe vrede, vredige stilte, volledige afwezigheid van gedachten, leegheid, volheid, verlichting en onbegrensd bewustzijn. Ondertussen denken we steeds dat 'dit' het dan wel is. ''Dit' is nou precies waar men het steeds over heeft. 'Dit' is wat ik beslist moet proberen vast te houden. 'Dit' mag ik me niet meer laten ontglippen.'

Al die ervaringen hebben echter iets gemeen: ze zijn er vandaag en morgen zijn ze weer verdwenen. Ze kunnen zo overweldigend zijn en zo fantastisch dat je er verschrikkelijk verliefd op wordt en keer op keer naar ze terugverlangt. Je onthoudt ze en weet dat je bepaalde dingen moet doen, moeite moet doen, om ze weer terug te halen. Je klampt je eraan vast en als ze dan toch niet blijken te werken, zoek je steeds weer iets anders om hetzelfde te bereiken en vooral te proberen die vergankelijke ervaringen uit alle macht een blijvend karakter te geven.

Spirituele zaken hebben in die zin veel weg van alle andere manieren om geld verdienen. De nieuwe baas is precies zoals de vorige; je blijft zitten met het gevoel iets te willen en alles te verliezen en toch weer probeer je het terug te krijgen. Halverwege dat hele verhaal ben je echter de eenvoud van het fundamentele spirituele inzicht vergeten dat in het begin de aanzet vormde om überhaupt aan het avontuur te beginnen: 'het enige probleem is dat ik geloof dat ik het verhaal over mezelf ben.'

Als dat nou echt het enige probleem is, dan houdt dat in dat ik de oplossing niet moet zoeken in hetzelfde verhaal waarvan ik geloof dat het over mijzelf gaat. Zoveel is me nu wel duidelijk geworden. Het maakt daarbij niet uit hoe mooi of spannend of spiritueel de zoektocht is. Het is duidelijk dat wanneer het probleem eruit bestaat dat ik een verkeerde voorstelling over mezelf heb, dat de oplossing niet anders kan zijn dan het achterhalen van de waarheid over wat ik werkelijk ben. Ik moet bewust proberen uit te zoeken wat, boven elke twijfel verheven, mijn werkelijke aard is.

Hoe moeilijk kan dat nou zijn? We maken er veel ophef over, maar hoe moeilijk kan dat nou zijn? Hier ben ik. Ik ben nooit afwezig. Ervaringen kunnen zich aandienen en weer verdwijnen, bewustzijn kan opkomen en ondergaan, maar ik ben nooit afwezig. Ik ben niet in het minst veranderd. Ik ben nooit beroerd, beïnvloed of teruggevallen door enige ervaring die ooit in mij opkwam en weer verdween. Ik ben blijvend. Ik ben zo blijvend en zo nooit-afwezig dat ik in de grond van de zaak ongelofelijk gewoon ben. Ik ben de uitdrukking van het allergewoonste en dat is nou precies de reden waarom ik mezelf stelselmatig over het hoofd zie.

Als het werkelijk waar is dat mijn enige probleem de misvatting is over wat ik ben, wat is er dan voor nodig om er vanaf te komen? Het aanhangen van een nieuw geloof zal er zeker niet aan meewerken — godbewustzijn, bewustzijn, Boeddha, het licht van de liefde of welk ander geloof dan ook over wat ik ben, ongeacht welke mooie beloften die allemaal inhouden, het zal me allemaal niet helpen om het oude geloof dat ik heb, uit te roeien.

De kracht van wat Ramana Maharshi te bieden heeft, schuilt in de absolute eenvoud en alomtegenwoordige werkelijkheid van zelfonderzoek. Leid je aandacht eens voor een moment weg van al je bezigheden en gedachten en probeer gewoon eens te ondervinden hoe het voelt om te zijn. Je hoeft je andere oefeningen daarvoor geenszins op te geven. Je hoeft ze ook niet aan te passen of te veranderen, je hoeft er niets mee te doen, het kan allemaal geen kwaad. Verleg je aandacht voor al die oefeningen voor een moment en probeer daarvoor in de plaats te voelen hoe het is om te zijn. Proef eens van hetgeen nooit in beweging is en nooit verandert, zonder enige twijfel besef je dan dat jij dat bent. Dit is nu precies wat het onmogelijk maakt te ontkennen dat je bestaat, dit gevoel van zijn. Het is de zekerheid die hier altijd is en die bijna altijd over het hoofd wordt gezien.

We zijn gewend geraakt aan de idee dat er iets moet zijn dat ons heel maakt en dat nemen we met ons mee wanneer we het spirituele wereldje betreden. Om die reden zoeken we naar nieuwe oefeningen die enig effect zullen hebben op onze andere oefeningen — die waarmee we reeds op zoek waren naar wat we niet kunnen krijgen of proberen terug te halen wat voor altijd verdwenen is, enzovoort. Wanneer we dus vernemen over die ongelofelijk eenvoudige beoefening van het zelfonderzoek van Ramana, verwachten we ook daarvan dat alles als bij toverslag zal worden uitgewist, omdat dat in het verhaal over onszelf het enige is waarnaar we moeten zoeken om een bevestiging te krijgen over onze huidige toestand. 'Als ik op een spirituele bijeenkomst ben, verwacht ik iets te vinden of te krijgen dat voor eens en voor altijd een eind maakt aan de dwaasheid van mijn eigen verhaal; dat er eindelijk voor altijd helderheid komt in alle verwarring, iets dat mijn onwetendheid, die zo'n belangrijk deel uitmaakt van het verhaal dat ik over mezelf in stand houd, zal laten verdwijnen.'

Ik vertel mezelf dan: 'Ja, nu zie ik het. Ja, ik ben hier. Aaah, ik ben hier. Okay, ben ik nu ontwaakt? Ben ik al verlicht? Is het verhaal eindelijk verdwenen? Is mijn ego foetsie?

Al mijn gedachten weg? Nee, nee, nee!! Nou, dan moet ik maar weer eens ergens anders gaan zoeken.'

Nu komt het: het verhaal over jezelf heeft geen enkele betekenis. De oefeningen waaraan jij je volledig hebt overgegeven om iets aan jouw verhaal te doen, betekenen hoegenaamd niets. Niets, maar dan ook niets wat je onderneemt, heeft invloed over hoe het verhaal zich voltrekt. In die zin hebben alle religieuze, spirituele of wereldlijke oefeningen geen gevolgen. Het is gewoon weer een ander verhaal over jezelf of een vervolg op het oude.

Met het vestigen van de aandacht op het zelfonderzoek beweert niemand dat 'dit het enige echte middel is en je daarom onmiddellijk moet stoppen met al je andere oefeningen, omdat dit het enige ware is dat je moet geloven — stop met al het andere!' Nee, de methode van zelfonderzoek biedt je de mogelijkheid tot het heel eenvoudig en direct ontdekken en leren kennen van je ware aard die hier altijd al is geweest en op termijn zal de foutieve voorstelling over jezelf langzaam maar zeker verdwijnen.

Ik vraag je daarom om het volgende te doen: probeer niet met alles wat je doet te stoppen, gooi al je prachtige spirituele of religieuze ervaringen niet overboord. Stop voor een moment, zo vaak en wanneer je maar kunt, midden in je bezigheden; stop en kijk. Vraag je af wat de basis is voor de absolute zekerheid in je binnenste die je zegt dat jij op dit moment bent? Doe dat eens, doe het wanneer het maar in je opkomt en doe het elke keer dat je eraan denkt. Ramana zegt dat alles goed zal komen als je dit op die manier doet. Hij zegt niet dat het je verlichting zal brengen als je dit doet, omdat je namelijk al verlicht bent. Je zult niet ontwaken, want je bent nooit niet-ontwaakt geweest, nog geen nanoseconde lang.

Het maakt niet uit of je wel of niet begrijpt wat ik bedoel te zeggen, maar als je gewoon probeert jezelf te peilen, te proeven, te voelen, wanneer het je maar schikt, dan komt alles goed. Alles zal goed komen. Jouw ware karakter, de aard van jouw individuele bewustzijn, dat slechts bestaat in het zich eindeloos ontvouwende verhaal over wie je bent, zal geleidelijk transformeren als gevolg van het groeiende besef dat voortkomt uit het afbreken van de valse voorstelling over wie je bent. Het verhaal verandert, want dat doen verhalen nu eenmaal. Mijn verhaal verandert niet zodanig dat de gevangene John plotseling verandert in de Heilige John. Jouw verhaal verandert ook niet van het ene op het andere moment van de gewone persoon die dagelijks zijn eigen verhaal loopt aan te vullen en uit te dragen — wat gebeurt er met me, wat heb ik nodig, wat moet ik per se hebben, wat wil ik niet — in dat van iemand met een grenzeloos godbewustzijn. De verandering zal zich op heel subtiele wijze op een veel dieper niveau voltrekken. De verandering komt met het afnemen van het waanidee dat alles dat ook maar opkomt in je hoofd een bedoeling moet hebben en dat iets daarvan je in enige mate zou kunnen schaden of dat het iets met je zou kunnen doen.

Ik heb gezien dat ik niet ben wie ik denk dat ik ben en het is me nu ook duidelijk dat ik altijd ben, nooit afwezig ben en nooit zal veranderen. Ik zie dat dit leven, dit verhaal over mezelf, altijd al zoet en mooi was, ongeacht de inhoud, ongeacht de vorm, de kleur, de intelligentie, de dwaasheid, hardheid of zachtheid ervan. Dit leven is zoet en dat is het altijd geweest. Het is mijn ervaring en ook die van vele anderen die ik gesproken heb over de gevolgen van dit zelfonderzoek. Je zult het in het begin misschien niet eens bemerken want de vreugde zal zich heel geleidelijk in je leven openbaren. Het langzaam groeiende besef van de werkelijkheid van het eigen karakter komt op in het ego zelf, het is de opkomst ervan in zijn eigen bron. Dat doelbewuste zich bewust zijn van een stil moment van alomtegenwoordigheid is het onuitsprekelijke, ondefinieerbare en onbeschrijflijke weten dat langzaam maar zeker zal groeien.

Eigenlijk is het enige waarover ik altijd zal spreken: 'Wie ben je, werkelijk? Wat ben je eigenlijk, echt? Wat is je huidige karakter waarin het hele verhaal over verdriet, verwondering en verschrikking zich dagelijks afspeelt? Wat ben je? Wie ben je?'
Voor de rest zal ik zo vaak mogelijk, bij elke gelegenheid die zich aandient, telkens weer opnieuw uitleggen dat het heel eenvoudig is om erachter te komen wat je bent, omdat je al weet wat je bent. Omdat je altijd hier bent, is het juist zo kinderlijk eenvoudig. Het vereist geen initiaties, er is geen enkel begrip voor nodig, er wordt niets van je verlangd.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland.

© 2008 John Sherman. Enkele rechten voorbehouden.

Terug