Zelfonderzoek Heeft Niets Spiritueels

Bewerking van een bijeenkomst met John Sherman in Ojai, Californië op 4 oktober 2006.

Vandaag wil ik jullie uitleggen hoe zelfonderzoek volgens de aanwijzingen van Ramana Maharshi het best kan worden gedaan en daar met jullie over van gedachten wisselen.

Ik vind mezelf nou niet bepaald spiritueel. Ik heb nooit iets spiritueels kunnen ontdekken in de manier waarop zelfonderzoek zou moeten worden uitgevoerd. Het is overigens mijn persoonlijke ervaring dat het een waanidee is, dat er ook maar iets spiritueels in wat dan ook te ontdekken is en dat is de reden dat ik vind dat het hier geen aandacht verdient. Ik ben hier niet om jullie wakker te maken omdat jullie, voor zover ik dat kan overzien, allang ontwaakt zijn en ook altijd al zijn geweest. Ik ben hier dus niet gekomen om jullie persoonlijk verlichting te schenken of collectief te helpen bij het ontwaken. Ik ben ook niet gekomen om iets te geven dat je allang bent. Ik ben hier uitsluitend om te laten zien hoe je op een heel normale en eenvoudige manier een zelfonderzoek kunt doen, zoals Ramana Maharshi dat ooit bedoeld heeft.

Ramana had het over zelfonderzoek in een bepaalde context, waarbij hij gebruik maakte van een uitgebreide verzameling traditionele concepten die hem ter beschikking stonden. Wanneer ik praat over zelfonderzoek, klinkt dat niet zoals bij Ramana, net zo goed als Ramana Maharshi niet klonk zoals de Boeddha. De woorden die Ramana gebruikte om te proberen zelfonderzoek aan zijn toehoorders uit te leggen, zijn eigenlijk van ondergeschikt belang. De essentie ervan is echter ongelofelijk praktisch en eenvoudig en heeft niets te maken met een of andere spirituele traditie. Het heeft met jou te maken en met niets of niemand anders. Het heeft te maken met wat jij werkelijk bent. En om aan de weet te komen wat je bent, is geen speciale kennis van spirituele, psychologische of filosofische aard vereist.

Weten wat je bent komt neer op het direct kennen van de werkelijkheid met betrekking tot zijn, zonder tussenkomst of invloed van de geest. De kennis over de werkelijkheid van het zijn heb je altijd bij je, want het vormt de basis van alles wat je weet; die basis verandert nooit, is nooit in beweging, wordt nooit door iets aangetast en is blijvend van aard. Vanuit die basis komen allerlei gemoedstoestanden op en ze verdwijnen er ook weer in, stadia van ontevredenheid, ellende, ongelukkig zijn, tevredenheid, plezier, gelukzaligheid, helderheid of vrede. Die toestanden hebben allemaal een ding gemeen: ze zijn vluchtig en dus van voorbijgaande aard, ze zijn nooit permanent aanwezig; eerst zijn ze NIET hier, dan zijn ze WEL hier en even later zijn ze er weer NIET.

Bij het onderzoek door middel van de vraag 'wat ben ik?', zijn we op zoek naar iets dat permanent aanwezig is en niet naar iets dat komt en weer gaat. We zoeken naar iets dat nu hier is, maar morgen ook nog. Bij zelfonderzoek hebben we het nooit over stemmingen van voorbijgaande aard, laat staan over voorbijflitsende gedachten. Gedachten zijn vluchtig, niemand weet waar ze ontstaan. We mogen weliswaar het geloof koesteren dat wij de denker van onze gedachten zijn, maar zelfs het meest oppervlakkige onderzoek zal onthullen dat een dergelijke geloof ongegrond is.

Als we kijken naar het opkomen en verdwijnen van onze gedachten, merken we dat ze gewoon ergens en op enig moment verschijnen. Wie weet waar ze vandaan komen? Wie weet waar ze heengaan? Als we praten over zelfonderzoek, hebben we het niet over onze gedachten, noch over de aard of de kwaliteit ervan. Ook bedoelen we niet allerlei lichamelijke prikkels zoals opwinding, pijn, saaiheid, rusteloosheid of vleselijke geneugten. Gedachten en gemoedstoestanden van allerlei aard komen en gaan in een niet aflatende stroom. Ze verschijnen en verdwijnen. Ze bieden ons allerlei handvatten waaraan we ons vastklampen en we classificeren ze in goed of slecht, nuttig of nutteloos, angstaanjagend of juist niet, we stoppen ze weg of koesteren ze juist. Lichamelijke gevoelens vertonen overeenkomstig vluchtig gedrag, ook die komen zomaar op en om even later, zonder aanwijsbare reden, weer te verdwijnen. Ongeacht welke prikkels, gedachten of stadia echter opkomen en ondergaan, telkens blijft op de achtergrond die constante, onbeweeglijke en onveranderende realiteit aanwezig, die de zekerheid verschaft dat jij bent. Die werkelijkheid verandert nooit en wordt nooit beïnvloed door gedachten, gevoelens, emoties, prikkels of sensaties.

We zijn hier niet om te praten over emoties. Emoties zijn net zoals de rest, ze zijn hier en dan zijn ze weer weg. Hetzelfde geldt voor neuroses, ongewenste gedachtepatronen, goede gewoonten of nare eigenschappen. Al deze zaken komen hier niet aan bod. Ze zijn zoals ze zijn. God mag weten waar ze vandaan komen en waarheen ze weer verdwijnen. Ze zijn in ieder geval van voorbijgaande aard en hebben geen nut bij dit onderzoek. In al onze levens zijn we er nog nooit in geslaagd deze vergankelijke fenomenen op commando te laten verschijnen, te laten blijven en ze weer te laten verdwijnen. Als we goed opletten en de waarheid onder ogen zien, moge duidelijk zijn dat we absoluut geen zeggenschap hebben over elk van die verschijnselen.

Zelfonderzoek bemoeit zich niet met dingen die de geest binnenkomen en weer verdwijnen. Geen van die dingen is bruikbaar bij het vinden van onszelf en we ondervinden er ook geen hinder van. Vroeger, in de tijd van Shankara, zo'n 2.500 jaar geleden, toen de Upanishads werden geschreven, bestond er een oefening die zelfonderzoek werd genoemd (atma vichara), die neerkwam op het ontdekken van het ware zelf. De oefening was bedoeld om neuroses, nare gedachtespinsels en ongewenste gewoonten, die het ware zelf leken te bedekken, weg te nemen. Hij omvatte meditatie en bepaalde lichamelijke oefeningen, die bedoeld waren om de mist op te lossen zodat het ware zelf erdoorheen kon stralen.

Het zelfonderzoek van Ramana lijkt daar echter in het geheel niet op. Het heeft niets te maken met het ontdekken van het ware zelf, noch met het laten oplossen van mist, zodat de ware realiteit erdoorheen kan schijnen. Niets kan het licht van de werkelijkheid tegenhouden. Niets kan het licht van de werkelijkheid verhullen, afdekken of anderszins aan het oog onttrekken. De waarheid is dat we het altijd zien. We zien nooit iets anders dan het stralende licht van de werkelijkheid. Alle dingen bestaan namelijk bij de gratie van dat licht en dat prachtige licht ben jij. Het licht dat JIJ bent is onveranderlijk, is nooit zwakker en wordt nooit afbedekt. En het is nog nooit, nog geen fractie van een seconde, buiten jouw bereik geweest.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland.

© 2008 John Sherman. Enkele rechten voorbehouden.

Terug