De Herkomst van Zelfonderzoek

Bewerking van een bijeenkomst met John Sherman in Ojai, Californië op 21 oktober 2006.

Alle Oosterse spirituele tradities lijken een gemeenschappelijk bron te hebben, waaruit al hun verschillende leringen en gebruiken voortkomen. Die gezamenlijke basis, dat overeenkomstige uitgangspunt, is zeer verleidelijk en resoneert met ons als niets anders en bevat een aantal belangrijke elementen.

Een zo'n element is de opvatting dat er geen tweeheid is, anders gezegd, we zijn allemaal één. Ondanks uiteenlopende uiterlijkheden, verschillen in opvoeding en levenservaring en afwijkende of zelfs tegenstrijdige verlangens, zitten wij allemaal in hetzelfde schuitje, ook al zijn we misschien elkaars tegenstander of vijand.

Een ander overeenkomstig element is de opvatting dat de Schepping ons in wezen welgevallig is en dat er sprake is van een goedgunstig doel dat misschien niet direct zo duidelijk is. De mate van welwillendheid en goedheid ligt ten grondslag aan de gehele Schepping en geeft alles, zelfs strijd, oorlog en haat, kleur. Op een of andere mysterieuze wijze dringt goedheid door in alle geledingen van de show.

Nog zo'n belangrijk element is het inzicht dat elk individu de absolute mogelijkheid heeft om door de mist van onschuldige onwetendheid en verwarring heen te breken en zodoende de eenheid van alles direct te ervaren. Die ervaring verheldert alles, geeft alles een reden en maakt een eind aan het knagende gevoel dat de dingen niet zijn, zoals ze zouden moeten zijn.

Uit al die elementen spreekt een zeker gevoel dat alles, hoe het ook lijkt, precies is zoals het moet zijn. Als we die dingen horen, krijgen we op zijn minst wel een vermoeden van waarheid. Ongeacht de traditie waardoor we voor het eerst in contact komen met dat Oosterse spirituele paradigma, nemen we in het begin iets van een bepaalde traditie over, iets van de specifieke kijk op de dingen alsmede een aantal van de oefeningen, in de hoop dat die methode ons de beloofde vervulling biedt. Over het algemeen is dat niet het geval.

Op een bepaald moment komen we misschien tot de ontdekking dat we een verkeerde keuze hebben gemaakt en gaan op zoek naar een andere teaching, een andere leraar of een andere methode. Dwars door alles heen houden we echter wanhopig vast aan de idee dat er een kern van waarheid is, waardoor we alles wat we over de leringen te horen hebben gekregen, alsmede onze ervaringen ermee, kunnen vergelijken en zodoende bepalen of ze voor onszelf waar zijn. Op die manier geven we bewust vorm aan onze visie op de werkelijkheid, waarbij het zo zou moeten zijn dat we allemaal hetzelfde zijn en ons universum op miraculeuze wijze door liefde wordt geregeerd, hoewel dat niet zo blijkt te zijn. Bovendien maken we ons er een voorstelling van dat het voor een mens absoluut mogelijk moet zijn, boven de alomtegenwoordige verwarring en onwetendheid die voortdurend op hem inwerkt uit te stijgen en op die manier door te dringen tot de stralende werkelijkheid van het open bewustzijn waarin alle dingen perfect lijken te zijn.

Niets schijnt echter te werken. We krijgen soms wel aanwijzingen of vage, kortstondige ervaringen en bereiken soms een bewustzijnstoestand die in overeenstemming schijnt te zijn met de ware aard van het leven. We bereiken soms ook samadhi en trancetoestanden, perioden van volledige leegte of vol bewustzijn en het gevoel van liefde, compassie en eenheid met alles, maar dat is allemaal van voorbijgaande aard. Uiteindelijk blijven we zitten met een enorme kater, een gevoel van troosteloze wanhoop en de overtuiging dat niets tot vervulling van de belofte schijnt te leiden.

Het is allemaal niet zo verrassend eigenlijk, want het paradigma dat we nu meemaken (dat de reden is van onze opwinding, van de toename van onze innerlijke kracht en van ons toenemend besef dat het mogelijk is ons te bevrijden van de ketenen van verwarring en onwetendheid), heeft gedurende de laatste 2.500 tot 3.000 jaar behoorlijk wat evolutionaire ontwikkelingen doorgemaakt. Dit komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Het begon allemaal met mensen die zich gingen afvragen of en zo ja er sprake moest zijn van een doel in het schijnbaar doelloze bestaan. Ook werden leringen en filosofische ideeën ontwikkeld om het idee te verklaren dat de dingen anders in elkaar moesten steken dan ze zich aanvankelijk voordeden.

Deze zeer belangrijke beweging vond zijn oorsprong in India en bereikte onze wereld via 's lands spirituele tradities en oefeningen. Een van de praktijken waarmee mensen trachtten uit te vinden hoe de werkelijkheid in elkaar stak, werd zelfonderzoek of 'Atma Vichara' genoemd. Dit was een van de vele manieren om tegen dit soort dingen aan te kijken. Er kwamen verschillende methoden voor yogabeoefening en allerhande praktijken die erop gericht waren ons te leiden naar de doorbraak van inzicht over wat we werkelijk zijn. De methoden vonden hun oorsprong in onpeilbaar diepe intelligentie met betrekking tot de werkelijkheid. Het is een authentieke traditie in de wereld van spirituele aspiraties om oprecht te geloven dat, wanneer we in staat zijn perfect intellectueel inzicht over de werkelijkheid te verwerven, de puzzelstukjes direct op hun plaats vallen en de verwarring zal verdwijnen. Wat op dat moment van inzicht over wat we eigenlijk zijn, wordt onthuld, gaat alle verstandelijke vermogens te boven.

Uit de ideeën dat er een manier is om je leven zodanig in te richten, dat het mogelijk wordt gevoelig te zijn voor het begrijpen van de werkelijkheid en je ervoor te openen, de juiste leraar of een bepaalde methode te zoeken om die kennis te verwerven, kwamen de Veda's voort. De Veda's zijn uitgebreide verhandelingen over het koken van voedsel, het opvoeden van kinderen, hoe jezelf te genezen van ziekten, hoe je met je buren dient om te gaan en hoe zo oprecht mogelijk te leven, zodat de werkelijkheid zich aan jou zal openbaren. Op deze enorme hoeveelheid wijsheid werden veel praktijken gebaseerd.

Daarna verschenen de Upanishads, geschriften die meer uitgekristalliseerde ideeën en commentaren bevatten. Ze komen meer overeen met onze ideeën over allerlei spirituele uitingen. Ze gaan over het non-duale karakter van het bestaan en de realiteit dat er geen tweeheid is en wat dat precies inhoudt, wat dat betekent, hoe dat voelt en hoe het is om in de illusie van afgescheidenheid gevangen te zijn. De Upanishads zijn spontane uitingen en ontboezemingen, afkomstig uit intuïtie en inzichten van mensen die destijds heel oprecht en consequent de vele oefeningen deden, in een poging kennis over de ware natuur van de werkelijkheid te verwerven. Onder hen die de Upanishads formuleerden, bestudeerden en probeerden te doorgronden, bevonden zich lieden die de spirituele idee ontwikkelden over het bestaan van een waar zelf, een stralende realiteit van het zelf die de bron is van alles, de waarachtige natuur van wat wij zijn. Het probleem is echter dat het aangezicht van het ware zelf wordt versluierd en verduisterd door onschuld en verwarring, door onze misvattingen en onze eigen verslaving aan hebbelijkheden als plezier en verlangen, willen hebben, niet willen hebben of het beletten van anderen, kortom, de hele manier van doen die we aanleren om ons leven te wijden aan het verkeerde zelf dat we aanduiden met ik, mij, mijn, ofwel in westerse termen: ons ego. Het ego dat ons het gevoel geeft dat we aparte individuen zijn en voortdurend strijd met anderen moeten leveren over voedsel(bronnen), over water dat onze eerste levensbehoefte is, over leefruimte en over de lucht die we inademen. De idee dat de behoeften en foutieve denkbeelden van dit verkeerde zelf een dichte mist van verwarring en onwetendheid vormen die ons het zicht op de stralende werkelijkheid van het ware zelf ontneemt, maakt daar deel van uit.

Er ontstonden meerdere oefeningen die werden aangeduid met  Atma Vichara (hetgeen zich laat vertalen als 'zelfonderzoek'). Ze werden voornamelijk aangereikt door een groot goeroe met de naam Shankara en diens volgelingen. Het enige doel van die oefeningen was te werken met het verziekte, verarmde en onwetende ego-verstand en zodoende de vette rook van verwarring, onwetendheid en opsluiting die ons ervan weerhoudt ons ware zelf te zien, te laten optrekken. Het idee was, dat wanneer die rook eenmaal opgetrokken zou zijn, het ware zelf er doorheen zou stralen en de werkelijkheid als vanzelfsprekend voortdurend in het bewustzijn post zou vatten. Voor zover ik wist, was dit toen het enige dat er bij een zelfonderzoek werkelijk toe deed, totdat Ramana Maharshi ten tonele verscheen.

Het idee van de aanwezigheid van die rook of mist die ons weerhoudt van het zien van de waarheid, komt je vast bekend voor, want in de spirituele wereld is dat een allesoverheersend gegeven. Je herkent het onmiddellijk; het ligt ten grondslag aan nagenoeg alle praktijken die we in het spirituele circuit (moeten) ondernemen. Het ligt ook aan de basis van veel boeddhistische oefeningen. Het is het uitgangspunt voor allerlei oefeningen die te maken hebben met het helpen inzien op welke wijze je verraad zou plegen aan jezelf, wat je allemaal fout en slecht zou doen en hoe je daarmee zou kunnen ophouden. Het is de basis voor de meeste oefeningen die gaan over verlossing: verlossing van het verstand, verlossing of zuivering van je bedoelingen en bevrijding van verkeerde gedachten. De onderliggende reden voor deze oefeningen is uitsluitend gebaseerd op de overtuiging dat het ware zelf voor ons verborgen blijft als gevolg van onze eigen stommiteiten en drogredenen en dat we moeten proberen ervan af te komen zodat het stralende licht van het ware zelf er doorheen kan schijnen.

Dit was de stand van zaken met betrekking tot zelfonderzoek totdat Ramana Maharshi ten tonele verscheen. Hij was zelf letterlijk op die werkelijkheid gestuit toen hij amper zestien jaar was. Naderhand bracht hij vele jaren door met studie en waarnemen om heel minutieus te kunnen vaststellen wat hem precies was overkomen. Ondanks dat anderen in zijn omgeving hem zagen als een of andere godheid die uit de hemel was komen vallen, is het waar dat Ramana alles wist omdat hij alles ook bestudeerde. Hij wist alles tot op grote hoogte. Hij wist alles over de geschiedenis van Atma Vichara, hij wist alles over de geschiedenis van de oefeningen die in verband werden gebracht met de Indiase spirituele visie. Hij kende ze allemaal en het bewijs daarvoor kan worden gelezen in de verslagen van zijn gesprekken met mensen — je merkt dan dat hij eindeloos geduldig en met diepe kennis van zaken reageert op mensen die zelf op zoek zijn naar een manier om tot de kern van de waarheid door te dringen met behulp van die oefeningen.

Hij doorzag het allemaal. Hij doorzag de misvattingen omtrent Atma Vichara of zelfonderzoek en hij gooide alles overhoop. Zijn leringen bieden de mogelijkheid om zelf te ontdekken dat niets je kan weerhouden van de werkelijkheid. Er is helemaal geen dikke, vette rook die moet optrekken, voordat je de werkelijkheid over jezelf ziet. Je bent nooit in de val gelopen en je kunt er ook nooit inlopen. Het enige dat ieder van ons gevangen houdt in de tredmolen van willen en niet krijgen, van de hopeloze wens om vrij te zijn en onze overtuiging dat we dat niet zijn, het enige dat ons allemaal in de greep houdt van het waanidee dat we iets moeten doen aan het ego-verstand, eer we ons kunnen bevrijden, is het geloof dat wij dit leven zijn, het geloof dat wij dat rookgordijn van verwarring, verkeerde ideeën en foute acties zelf zijn. Als dat geloof teniet wordt gedaan, hoeft er verder helemaal niets te worden gedaan aan een rookgordijn. Het zal veranderen, dat was altijd al zo en het zal altijd wel zo blijven, maar we hoeven daar niet iets voor te doen.

Wanneer het geloof dat ik mijn leven ben, is verdwenen, komt de werkelijkheid over wat ik ben als vanzelf bovendrijven: ik ben altijd hier, vanzelfsprekend, heb niets nodig, zie alles en weet zonder enige twijfel, dat we allemaal hetzelfde zijn, dat we allemaal een zijn. Dan weet ik absoluut zeker dat het universum wordt geregeerd door onvoorwaardelijke liefde en dat het altijd zo is geweest. Ik weet dan diep van binnen dat alles goed is, alles volmaakt is en alle uiterlijk vertoon er niet toe doet en irrelevant is voor mijn leven.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland.

© 2008 John Sherman. Enkele rechten voorbehouden.

Terug