Een middag met John Sherman in Westlake Village, Californië op 29 april 2007

Ik wil beginnen met jullie eerlijk en zonder omhaal te vertellen waarvoor ik hier ben. Ik ben hier eenvoudigweg om jullie, hoe dan ook, over te halen met heel je hart rechtstreeks naar jezelf te kijken, zonder op- of aanmerkingen, commentaar, oordeel of wat dan ook. Ik ben hier alleen maar om jullie te vragen, vanuit je hart, een poging te wagen jezelf heel direct in de ogen te kijken, wanneer en zo vaak je maar kunt. Dat is het enige wat ik vandaag met ons samenzijn  wil bereiken.

Als je dat al regelmatig doet, ben ik hier om je aan te moedigen er vooral mee door te gaan, omdat ik uit eigen ervaring weet (en uit ervaringen van mensen die enige tijd bij mij waren en vertelden wat hen overkomen is) dat, door alleen maar naar de werkelijkheid van jezelf te kijken en te merken hoe het is om te zijn, geleidelijk alle verwarring verdwijnt en er een eind komt aan al het lijden en alle mogelijke strijd en dwaasheid.

Er is een woord dat ik al heel lang niet meer in mijn mond heb genomen, maar vandaag ga ik het toch maar eens gebruiken. Eigenlijk vermijd ik dat woord al jaren, maar onlangs zag ik in, dat het precies weergeeft waarom wij hier zijn. Ik ben hier om jullie verlichting te brengen, maar niet volgens de ideeën die daarover in de spirituele gemeenschap zo ingeburgerd zijn.  Met "gemeenschap" bedoel ik de mogelijk honderden miljoenen mensen, die op zoek zijn naar verlichting, naar een zekere transformatie of transcendentie, naar nirvana of eeuwige gelukzaligheid. We zijn hier voor de feitelijke werkelijkheid over verlichting, met de bedoeling alle geloofsovertuigingen die te maken hebben met de vraag "wat ben ik", hier te belichten.

Het is mijn ervaring, dat alles wat de afgelopen drie- tot vierduizend jaar is gezegd over de werkelijkheid, ook inderdaad het geval is. Het is echt waar, dat het enige probleem dat wij hebben, het foutieve geloof over onszelf is. In sommige kringen wordt dat aangeduid met misidentificatie, ander groepen hebben het over ego-identificatie en God weet hoe het nog meer genoemd wordt. In de kern van de zaak komt het neer op een verkeerde opvatting over wat ik ben.

Als ik denk dat ik een vloerkussen ben en ik probeer uit alle macht al mijn energie daarin te stoppen om te zorgen dat het kussen wordt, zoals ik denk dat het moet zijn en er gebeurt niet wat ik wil, dan krijg ik daardoor een ellendig gevoel. Dan raak ik gefrustreerd, word boos, voel me gekweld en doorloop allerlei stadia van menselijke ellende. Wanneer ik me inbeeld dat ik een personage in een tv-serie ben en ik ben ervan overtuigd dat ik die figuur ook inderdaad ben en die persoonlijkheid weigert pertinent te doen wat ik wil, te denken wat ik wil, te wensen wat ik wens, te zijn als ik ben, dan ga ik daaronder lijden. Dat vind ik helemaal niet leuk. Ik word heel ongelukkig met de gang van zaken, omdat ik geloof dat ik het personage ben, dat vervolgens niet doet wat het zou moeten doen. Het is niet zoals het zou moeten zijn.

Laat ik een beetje uitweiden. Ik ben christelijk opgevoed. Ik ben geboren en getogen in New Jersey en bracht het grootste deel van mijn jonge jaren door bij mijn grootmoeder. Zij was lid van de Pinkstergemeente, een behoorlijk fanatieke geloofsgemeenschap.  Mijn jeugd werd zodoende behoorlijk gedomineerd door het christendom. En veel van dat soort geloofstradities hebben gemeen dat je je moet laten bekeren om vervolgens verlost te worden van het kwaad.  Dat is het geval bij de christenen, de moslims, de joden en ook in veel boeddhistische sekten; in bijna alle religies waar slechts een god wordt aanbeden, is hier sprake van. Het belangrijkste oogmerk van de beoefening van dergelijke godsdiensten heeft betrekking op bekering en uiteindelijke verlossing. In ieder geval geen transformatie, aangezien we per slot van rekening allemaal geboren zondaren zijn en zullen blijven, tenzij we door de gratie God's worden gered. Dat is het voornaamste inzicht van de meeste religieuze bewegingen.

Toen ik 51 jaar was, zat ik in de gevangenis. Daar kwam ik in aanraking met een ander soort spirituele ambitie, waarin men, in plaats van verlossing en bekering, juist op zoek is naar verlichting, transformatie en transcendentie. De grondslag voor dit spirituele gebied, is het inzicht dat de oorzaak van al het lijden niet ligt in onze zonde, maar in de vergissing aangaande ons fundamentele geloof van wat we zijn. De basis van religies is echter het inzicht dat onze ellende en ons lijden wel worden veroorzaakt door ons zondige karakter en onze enige hoop is daarom gelegen in volledige overgave aan de Goddelijke Genade. Dat is allemaal in orde. Het is geen enkel probleem. Het is echter net zo goed, als het nastreven van transformatie en transcendentie in het spirituele domein van de verlichting.

Voor zover ik het trouwens kan bekijken, heeft het ons allemaal gedurende die 4.000 jaar dat we ermee bezig zijn, maar weinig opgeleverd.

Volgens mij hebben we nauwelijks aandacht geschonken aan de woorden van de verlichte geesten die ons de inzichten over de verlichting brachten. Zij wezen ons er ten eerste op, dat ons enige probleem gelegen is in het foute geloof over wat wij zijn; en bovendien vertelden ze ons dat er niets is te doen aan de wijze waarop ons leven zich ontvouwt. Dat ligt volledig buiten ons bereik, net zoals bij de eigenschappen van het vloerkussen het geval is. Alles wat we ondernemen om onszelf te veranderen, te transformeren, onszelf meer in overeenstemming te brengen met de voorstelling die we hebben van een verlicht wezen, is zonde van de tijd. Overigens vormen al die activiteiten geen enkel probleem, net als alle stommiteiten die we begaan. Het is geen probleem, maar gewoon doodzonde van de verloren tijd en het leidt tot niets.

Het is van het grootste belang ons te ontdoen van de last die wordt veroorzaakt door het verkeerde geloof dat wij alleen ons leven zijn. Dit is een dermate radicale raadgeving, dat die, na hem te hebben aangehoord, direct langs ons heen gaat. We horen zeggen: "het probleem is mijn valse geloof dat ik alleen mijn leven ben" en we denken: "nou, als dat een verkeerd geloof is, dan is het in ieder geval wel krachtig. Wat kan ik nou anders zijn, als ik niet mijn leven ben? Wat is er nog wel belangrijk, als het niet de dingen zijn die zich in mijn leven voordoen als mijn leven? Wat anders vormt er dan een probleem, behalve de gedachten die ik denk, de wensen die ik nastreef, de overtuigingen die ik erop nahoud. Dit is het enige wat van mij is: dit leven. Als ik mezelf betrap op slechte gedachten, dan moet ik proberen daar iets aan te veranderen, want dat is het enige dat ik kan doen. Ik zou moeten proberen iets te doen aan de negatieve gedachten die ik heb, door ernaar te kijken, door ze te overwegen, te omarmen of te weerstaan. Er zijn wat dat betreft verschillende technieken. Ik zou iets moeten doen aan de minder nobele wensen die ik koester ten aanzien van geld of roem of andere zondige zaken. Als ik mijn gedachten en mijn verlangens kan zuiveren, word ik als een boeddha en alles dat overblijft zal helder, openhartig en leeg bewustzijn zijn. Als ik mijn verzet ten minste kan doorbreken, als ik in staat ben te aanvaarden wat komt. Als ik dat zou kunnen leren, dan zal ik een boeddha-achtig wezen zijn. Alles zal door mij heen stromen. Alles zal welkom zijn. Er zal geen weerstand zijn. Niets zal moeten worden losgelaten. Als ik echter faal, dan is dit leven gewoon wat het is: onbevredigend, frustrerend en vol kommer en kwel." Verder dan dit, komen we doorgaans niet.

De belangstelling voor esoterisch en spiritueel gedachtengoed is, net als de interesse voor verlossingstheoriën, onderhevig aan cycli. Het komt op en ebt weer langzaam weg. Toen Krishnamurti in de jaren twintig vanuit India naar de VS kwam, was de theosofische beweging aldaar erg omvangrijk en iedereen had de mond vol over verlichting. Er ontstond een hausse in belangstelling voor de ideeën over verlichting en voor de daarvoor bedoelde oefeningen, maar later keerde het tij. De energie vloeide er helemaal uit weg, toen de mensen ontdekten dat het eigenlijk niet werkte. Ondanks alle verwoede pogingen zichzelf door middel van de voorgeschreven oefeningen beter, opener en leger te maken, bleef menigeen toch last houden van slechte gedachten en het inherente groeiende verlangen daar iets tegen te doen. De belangstelling voor het bereiken van verlichting nam snel af. Dergelijke verschijnselen zien we ook gebeuren op religieus gebied. Er zijn tijden van sterke opkomst en groeiende interesse in de verlossingsleer en het thema blijft dan enige tijd behoorlijk actueel. Maar volgens de leer blijven we echter toch gewoon de zondaren die we zijn, gedoemd tot eeuwige vervloeking en dan neemt de interesse weer af, om vervolgens voor enige tijd weer te verdwijnen.

Nu bevinden wij ons weer in een periode van opkomende belangstelling voor de ideeën, teachings en oefeningen over verlichting. Het lijkt er soms trouwens op of we nog nooit over die dingen hebben gehoord. Het is net alsof alles splinternieuw is en gisteren uit de lucht is komen vallen. We geven ons eraan over, worden er verliefd op en doen trouw de voorgeschreven aandachtsoefeningen. We leren te letten op onze ademhaling, volgen cursussen over loslaten en aanvaarden en maken kennis met het principe van de volledige overgave. Al die dingen doen we uitsluitend met als doel ons leven zodanig te transformeren, onze gedachten, gebeden en ideeën zodanig te veranderen, dat het God zal behagen. Ik denk dat het daar altijd weer op uitdraait.

Sinds mijn kinderjaren, maar ook als jongeman en nog jaren daarna,  was ik er heilig van overtuigd dat iedereen in mijn omgeving echt was, behalve ikzelf. Het stond voor mij vast, dat er in de wereld sprake was van een groot geheim, waarvan iedereen op de hoogte scheen te zijn, behalve ik. Zoveel was me wel duidelijk. Iedereen leefde gewoon zijn of haar leven. Zij zaten in hun levens, ze maakten er deel van uit, of ze nu blij of ongelukkig, boos of verdrietig waren, ze belichaamden het leven. Iedereen was echt, behalve ik. Ik mistte die ervaring volledig.

Toen hoorde ik iets over verlichting en ik begon erover te lezen. Ik las alles wat ik daarover maar te pakken kon krijgen: de soetra's, de Upanishads, de shastra's en de lofzangen. Terwijl ik al die teksten doorlas, begon het me te dagen, dat alle beschrijvingen van de werkelijkheid die erin voorkwamen, volledig in overeenstemming waren met mijn eigen gedachten daarover. Het werd me helemaal duidelijk vanaf de eerste keer dat er boeddhistische monniken op bezoek kwamen in de gevangenis om hun leringen aan ons uit te leggen. Toen op een keer de Twaalf Stappen van het Afhankelijk Ontstaan werden behandeld, herkende ik daarin onmiddellijk dat het een zeer nauwkeurige omschrijving van de dagelijkse werkelijkheid betrof en volledig overeenkwam met mijn visie daarop. Voor mij was het allemaal waar, maar ik had het gevoel, net als voorheen, dat er een geheim in verstopt zat en ik als enige daarvan nog niet op de hoogte was gesteld. Ik dacht te weten dat het allemaal waar was, omdat iedereen wist dat het waar was, maar het hielp me niets; ik was nog steeds dezelfde miserable vent die nu meer dan alles verlichting nastreefde, maar het niet kon krijgen. Nu bleef ik echter vervuld van een roodgloeiend innerlijk verlangen en aangezien ik alles al wist, moest ik iets over het hoofd gezien hebben. Er zou toch zeker niet 4.000 jaar lang over deze zaken gesproken worden, als er niet sprake van een geheim zou zijn?

Nou, hier is het geheim dan: geen van de beschrijvingen van de werkelijkheid zijn  bruikbaar, behalve voor ons vermaak. Geen enkel idee over hoe het verlichte wezen zou moeten zijn, is bruikbaar, behalve voor ons vertier – en als een soort zweep, waardoor we ook nog eens meer pijn lijden. Hier volgt het echte geheim, het enige echte geheim, dat ook wel 'het openlijke geheim' wordt genoemd: wij zijn niet wat we denken te zijn. Wij zijn niet alleen ons leven. Er is echter geen enkele manier om je ervan te overtuigen dat je niet alleen je leven bent. Zelfs als zou ik een begaafd prediker zijn, begenadigd met groot retorisch talent, dan nog zou ik niet in staat zijn, je ervan te overtuigen dat je niet alleen je leven bent. Alles wat je erover zou laten lezen, zou je niet op andere gedachten kunnen brengen. Je zou hooguit genegen zijn om het vanuit een intellectueel oogpunt te accepteren. Er is werkelijk niets dat ervoor kan zorgen, dat je het diepe geloof dat je alleen je leven bent, zou afschudden.

Het is onbestaanbaar dat er iets in je leven zal voorvallen, bijvoorbeeld een of andere gedachtenconstructie of een aantal emotionele ervaringen, waardoor je het idee dat jij alleen je leven bent, zult loslaten. Als dat waar is, dan blijft er slechts een ding over om dat rare idee te vernietigen en dat is de waarheid. De waarheid is hier de werkelijkheid over wat je bent, ongeacht je van het leven houdt of er een hekel aan hebt. Alleen de waarheid over wat je bent, kan je de ogen doen openen. Ik bedoel niet een verhaal over wat je bent, want een dergelijke  beschrijving is altijd onderdeel van je denken. Daarin wordt het beeld en het verhaal van en over jou voortdurend samengesteld, dat soort verhalen zijn deel van jou. Het gaat om diezelfde reden ook niet over een definitie van wat jij bent. Het draait allemaal echter om het directe, spontane en onmiddellijke waarnemen van jezelf, van aangezicht tot aangezicht. 

Dat is nu het zelf-onderzoek van Ramana Maharshi. Ramana stelde ook geen belang in spirituele zaken, hoewel hij er altijd genoegen in schiep er met anderen over te praten tot het moment waarop hij dan vroeg: "voor wie is dat allemaal relevant?" Hij had geen belangstelling voor spirituele omschrijvingen. Hij had slechts oog voor een ding:  jou overtuigen op zoek te gaan naar wat je bent. Er bestaan onnoemelijk veel ideeën over verlichting en wat dat allemaal behelst, wat het betekent en wat er gebeurt, als er al sprake van een gebeurtenis zou zijn, trouwens.

Verlichting is geen gebeurtenis. Verlichting ligt veel eenvoudiger dan dat en het is feitelijk niets meer dan een lichtbundel, om eens aan te geven hoe reëel het eigenlijk is. Het komt neer op het onthullen van de werkelijkheid en niets anders. De verlichting als resultaat van zelf-onderzoek is een geleidelijk proces; het laat zich nog het best vergelijken met de opkomende zon die de ochtendnevels langzaam maar zeker doet optrekken. Dat proces kan zich zo geleidelijk voltrekken dat het soms moeilijk is om te onderscheiden of er nog mist is of niet. Dit is het soort verlichting, dat het resultaat vormt van het zelf-onderzoek; het langzame maar zekere eroderen van het diepgewortelde, onzichtbare en onbewuste geloof dat jij alleen je leven bent.

Voor je dagelijks leven zal dit betekenen dat het ingekankerde en onbewuste geloof waarover we het hier hebben, in de tijd gezien, gelijk mist door de zon, op onnavolgbare, ondoorgrondelijke en onverklaarbare wijze zal verdwijnen.

In de afwezigheid van de overtuiging dat het alleen om jou draait in dit leven, zal het leven zich daarna precies zoals het is, aan jou openbaren: als heerlijk en zeer comfortabel. Dan zul je ook inzien, waarom al je inspanningen om geluk na te jagen en iets te doen aan je leven, volstrekt vruchteloos bleven. Pas dan zul je ook beseffen hoe nutteloos al het verdriet is geweest dat je hebt gehad als gevolg van het denkbeeld dat je niet was zoals je wilde zijn. Het is geen plotselinge, dramatische ommekeer, waarbij je het ene moment nog in de verkramping verkeert en het volgende moment kan uitroepen: "O mijn God, Ik zie nu in, dat alles goed is!" Wanneer je echter, bij elke gelegenheid die zich aan je voordoet, met heel je hart direct naar de werkelijkheid van wat je bent, wilt kijken, kan ik je uit de grond van mijn hart verzekeren, dat de mistflarden van het geloof dat je daarover had, geleidelijk zullen optrekken. Dat beloof ik.

Er hoeft helemaal niets aan gedaan te worden. Je doet niemand kwaad met je negatieve gedachten of je domme streken. Je schaadt geen mens met je wensen. Er is trouwens ook niemand gebaat bij je positieve gedachten. Je helpt niemand door jouw afwachtende houding voor de dingen die komen. Hulp blijft ook uit, wanneer je een van die goedbedoelde oefeningen doet, waardoor je een beter persoon zou worden. Dat betekent geenszins, dat je al die handelingen zou moeten opgeven, integendeel zelfs. Het betekent alleen, dat ze volstrekt onbelangrijk zijn geworden en geen merkbaar effect op je zullen hebben.

Het is van het allergrootste belang, dat je beseft dat door jouw leven, doordat jij leeft, jij de ogen en oren bent van het bewustzijn. Door jou ziet het bewustzijn zichzelf in al zijn glorie,  het ziet je negatieve gedachten, je positieve gedachten, je stommiteiten, je genialiteit, je compassie en je haat.

Het is niet echt moeilijk om jezelf te vinden. Hoe zou dat kunnnen? Je bent hier toch? Je bent er nooit niet, nooit afwezig. Gedachten zijn vandaag hier en morgen zijn ze weer weg, vandaag wil je iets en de volgende dag wil je precies het tegenovergestelde. Dat soort dingen is wispelturig en inconsistent: ze komen en gaan. Zelfs individueel bewustzijn komt en gaat: overdag ben je wakker en 's nachts verkeer je in een droomtoestand en er zijn zelfs momenten dat je helemaal van de wereld bent. Maar jouw werkelijkheid is nooit afwezig. Jij bent altijd hier. Dus hoe moeilijk kan het dan zijn jezelf te zoeken en te vinden?

Dit is een van de geweldige lessen van de Boeddha. We weten veel van wat de Boeddha allemaal heeft gezegd, maar dit is wel een van zijn belangrijkere uitspraken: "keer je af van zaken die niet blijvend zijn." Je kunt ook zeggen: "Richt je aandacht alleen op alles dat blijvend is." Zoek, op momenten waarop je probeert naar jezelf te kijken, naar niets anders dan wat   blijvend is. Het is niet nodig om dat de hele tijd te doen, je mag je gedachten net zoveel over allerlei dingen van voorbijgaande aard laten afdwalen, maar op de momenten dat je besluit om naar jezelf te kijken, te zoeken naar wat je bent, zoek dan naar wat blijvend is.

Zo gemakkelijk is het nou. Jij bent namelijk ook blijvend. Je bent hier altijd geweest, dat valt toch niet te ontkennen? Er is nergens ter wereld een macht die jou ervan kan overtuigen dat je niet hier bent, toch? Wat is de bron van die zekerheid? Dat is nu precies waarnaar je moet zoeken. Wanneer je je realiseert dat al hetgeen je zoekt, de "jij" is, word je er meestal direct naartoe geleid. Je zult ongetwijfeld regelmatig afdwalen, maar als je je houdt aan je voornemen jezelf te vinden, dan kom je er vanzelf. Doe dat steeds weer opnieuw. Doe het zo vaak als je maar kunt. Steeds weer opnieuw.

De laatste tijd noem ik zelf-onderzoek ook wel een geneesmiddel, een medicijn. Ik vind die metafoor wel geslaagd, want  de waarheid over zelf-onderzoek is dat het niet spiritueel is. Ik kan jullie best leren hoe je waakzaamheid kunt betrachten. Ik kan jullie ook heel goed uitleggen hoe je op je ademhaling moet letten. Ik kan aangeven hoe je het best je gedachten kunt waarnemen. Ik kan laten zien hoe je negatieve gedachten kunt omdraaien en uitleggen wat ze te zeggen hebben. Ik kan jullie pranayama leren en instrueren hoe je de ademhaling kunt stopzetten. Ik kan lesgeven in bepaalde meditatietechnieken waarmee je je hoofd leegmaakt. Dat zijn allemaal spirituele methodieken en ze zijn allemaal in orde. Ze zullen je geen goed doen, maar ze zijn in orde en dus kunnen ze ook geen kwaad.

Zelf-onderzoek is in die zin echter geen spirituele bezigheid. Het heeft meer weg van een medicijn. We ondervinden veel leed van dat belemmerende geloof dat wij ons leven zijn. Dat is de vaststelling, de diagnose. Je kunt het er mee eens zijn of er tegenin gaan, het maakt niet uit, want dit is de diagnose. We lijden aan de ziekte met de naam "ik geloof dat ik alleen mijn leven ben" en om het te genezen, gebruiken we het medicijn van de waarheid, genaamd zelf-onderzoek.  Het gedraagt zich als een antibioticum dat je innneemt als je van een infectie wilt afkomen. Je hebt geen idee hoe het in je lichaam zijn werk doet, maar aan het eind van de kuur is de ontsteking verdwenen. Als je wel een idee van de werking hebt, schenk je daar overigens ook geen aandacht aan. Je neemt gewoon de dagelijkse dosering in. Gedurende de kuur begint de  koorts te zakken, de infectie neemt in hevigheid af, om na een tijdje (wanneer, kun je eigenlijk nooit voorspellen) helemaal te verdwijnen. Je bent weer genezen.

Hetzelfde gebeurt met zelf-onderzoek. Het is een medicijn dat je afhelpt van het geloof dat jij alleen je leven bent. Als je dit serum inneemt, beloof ik je met de hand op mijn hart, dat het valse geloof zal worden vernietigd. Niet vandaag, waarschijnlijk ook niet morgen, niemand kan zeggen hoelang het zal duren, maar het zal worden vernietigd. Tijdens die medicijnkuur is het trouwens helemaal niet erg als je momenten hebt, waarop je denkt dat het allemaal maar onzin is, of je afvraagt hoe echt je leven is, of wat je leven nog voor je te betekenen heeft en je er eigenlijk niet veel meer van snapt. Het medicijn doet echter gewoon, waarvoor het bedoeld is. Bij een antibioticakuur doet het er ook niet toe of je het allemaal onzin vindt of denkt dat het je niet zal helpen of de werking ervan niet doorgrondt. Als je de kuur volgens de aanwijzingen inneemt en helemaal afmaakt, zal die verkeerde visie op je leven geleidelijk verdwijnen.

Dit is het enige dat ertoe doet bij verlichting: de vernietiging van dat valse geloof. En daarom ben ik hier. Dat is de enige beweegreden voor mij om ergens naartoe te gaan. Ik ben me ervan bewust dat in sommige kringen wordt beweerd, dat ontwaakte wezens het onbelangrijk vinden of jij wel of niet ontwaakt bent. "Je bent ontwaakt", wordt dan gezegd en "wat doet jouw lijden ertoe en waarom zou ik daarom geven?" Het is mijn ervaring echter, dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Er is geen sprake van tweeledigheid. Zolang die verkeerde overtuiging in deze werkelijkheid hardnekkig blijft voortbestaan, geldt dat voor ons allemaal. Hier ben ik dus. Ik heb slechts een levenswens en die luidt, dat ik zal blijven proberen jullie over te halen dat medicijn in te nemen. Zo vaak en wanneer je maar kunt, je blik op jezelf te richten en te ontdekken wat je bent. Als je maar even een mogelijkheid hebt, direct even doen, al is het maar voor een seconde, of voor tien minuten of tien jaar; doe het altijd vanuit je hart. Zoek naar niets anders, dan je werkelijk bent.

Als je hierover iets te vragen hebt, laat het dan weten en dan kun je even bij me komen zitten.

Hallo John.

Hallo.

Ik doe het zelf-onderzoek precies zoals je zegt en ik merk, dat je verschillende begrippen hanteert zoals "jezelf ervaren" of "direct naar jezelf kijken." Ik heb daar behoorlijk wat aandacht aan besteed en ik denk dat het iets anders is dan mediteren, waarbij iemand zijn aandacht richt op de ademhaling of andere concentratie-oefeningen doet. Kun je dit wat meer toelichten?

Dat is goed. Ik deed het eerst ook als een oefening, tot ik me tenslotte afkeerde van al die neo-advaita ideeën en erachter kwam, dat het geen moeite hoefde te kosten en dat je al die  oefeningen gewoon kunt nalaten.

Het is wel een beetje verwarrend. Ik denk dat het komt door de twijfels die rijzen, als we erover praten. Je zegt dingen als "een oefening kan je niet helpen, maar doet je ook geen kwaad".

Als ik het heb over oefeningen die geen nut hebben en geen kwaad kunnen, bedoel ik die oefeningen, waarmee geprobeerd wordt je gedachten te veranderen, oefeningen die erop gericht zijn de manier waarop je leven zich ontvouwt, te wijzigen.

Je had het ook over het waarnemen, en dat komt toch dichtbij hetgeen je nu beschrijft.

Dat lijkt wel zo, maar dat is het niet. Als je iets waarneemt, ergens getuige van bent, betekent dat volgens mij dat je een niet-betrokken, onpartijdig standpunt inneemt. De vaststelling van die handeling wordt door jou waargenomen. De enig mogelijke manier om daar verslag van te doen, komt omdat jij het ziet, omdat jij de waarnemer bent. Als je probeert dit standpunt van de waarnemer in te nemen, komt dat eigenlijk neer op het omdraaien van het centrale idee dat "ik dit leven ben en deze geest", hetgeen juist als eerste vereist is om die onafhankelijke en niet-meelevende waarnemer te worden. Het is overigens helemaal in orde. De oefening zal niet leiden tot een directe ontmoeting met jezelf. Jij bent de persoon die al dat waarnemen zelf ziet gebeuren. Jij bent het bewustzijn van de waarneming. Jij bent daarvan de bron. Jij vormt de bron van de impuls tot het waarnemen. Jij bent niet een getuige die er vandaag is en morgen weer is vertrokken. Jij bent hier altijd aanwezig. De praktijk van het zelf-onderzoek komt eigenlijk in alle gevallen neer op het vinden van dat ene onderwerp: "hier ben ik, in een toestand van waarnemen, ik als getuige",  maar wie kijkt daarnaar? Wie ziet dat? Wat is het onderwerp?

Voor mij is het nog steeds een beetje verwarrend, want het lijkt hetzelfde en ik heb het nooit gezien als een 'toestand van waarnemen.' Op dit moment merk ik wat er gebeurt en ervaar ik mezelf. Ik ben nu dus bezig in een toestand van waarnemen.

Dat is nu precies wat ik bedoel. Op ditzelfde moment neem je waar wat er gebeurt. Eigenlijk gebeurt datgene wat gebeurt puur als gevolg van jouw waarneming. De praktijk van het zelf-onderzoek is bedoeld om jou direct oog in oog met jezelf te brengen, misschien is het maar voor een enkele seconde. Het is niet bedoeld om een nieuw begrip te introduceren, maar uitsluitend en alleen om jou te confronteren met jezelf. Daarom zeg ik ondermeer: "Zie jezelf, Ervaar jezelf." Het is eigenlijk een onmogelijkheid om onder woorden te brengen wat ik probeer duidelijk te maken, maar je bent hier, toch?

Zou "ik bestaan", wanneer ik zeg: "ik besta"?

Jazeker. Je kunt zeker zijn van je bestaan. Ik zou graag willen dat je die zekerheid zelf goed onder ogen ziet. Ik zou graag zien dat je jezelf ziet, niet als de getuige, maar gewoon dat jij jezelf ziet. Sommigen noemen het ervaren van jezelf de 'IK BEN-ervaring", is het niet? Daar is niets mis mee. Ik heb er wel mijn twijfels over, omdat we allemaal wel een idee hebben wat dat betekent.

Als je zegt "Ik wil dat je ziet wat je bent", dan treedt er een waarneembare vertraging op waarmee alles gebeurt en je krijgt het gevoel dat er een kwalitatieve verandering plaatsvindt.

Ja, dat klopt. Dat is heel goed te merken. Misschien kun je het niet omschrijven en je kunt het zeker niet in je herinnering terugroepen zoals bij het wegvallen van het verband tussen denken en voelen of een emotieloos gebeuren wel het geval is. Je merkt het onmiddellijk, je weet ook direct dat er iets gebeurt.

Je zegt: "Zoek iets dat blijvend is", maar als er een kwalitatief verschil is of iets dat ik later wel kan omschrijven...

Het kwalitatieve verschil is dat je onmiddellijk en spontaan bewust bent van wat hier altijd is. Het verschil in kwaliteit is wat er verandert en komt en gaat.

Maar het is altijd hier, ook al ben ik mij daar in het geheel niet van bewust.

Dat is juist. En het is altijd waar, zelfs al ben je er niet altijd van bewust. Je kunt dat maar op een manier vaststellen: onderzoek het, kijk ernaar. Wanneer je bijvoorbeeld in een staat van uitbundig geluk, helderheid en kalmte verkeert, kijk daar dan eens naar en zie wat je zelf bent. Zoek niet naar de kalmte en de vredigheid, kijk en zie wat jij bent. Kijk naar wat je bent en stel vast of het veranderd is. Wanneer je geagiteerd en verward bent, kan het misschien bij je opkomen, eventjes op te houden en een seconde lang te onderzoeken of je nog hier bent en  nog steeds dezelfde bent. Op die manier kun je zeggen of iets permanent is of niet, want jij bent altijd dezelfde, ongeacht wat voor emotionele toestanden je doormaakt. Dat is nu precies de kracht en de werking van het zelf-onderzoek. Er is niets op tegen om gericht de tijd te nemen voor zelf-onderzoek, maar je zult merken dat het je na verloop van tijd vanzelf, op de gekste momenten en de vreemdste plaatsen, overkomt.

Als ik er niet bewust de tijd voor neem, zal het dan vanzelf en onwillekeurig optreden?

Inderdaad, dat is te verwachten. Zoals je zojuist zelf al aangaf: het is, omdat het altijd zo is. De waarheid is gewoon, dat je altijd al hier bent en dat je altijd bewust bent van jezelf. Er is, gedurende jouw hele leven, nog nooit een moment geweest, waarop je niet bewust was van jezelf. Als je je aandacht richt op zaken van voorbijgaande aard, vergankelijke dingen, dan is dat vergelijkbaar met een ekster die alleen geïnteresseerd is in gekleurde, glimmende en glanzende glittertjes. Daardoor word je afgeleid en dat zorgt ervoor, dat je vergeet dat je altijd bewust bent. Bij het zelf-onderzoek zul je na verloop van tijd bemerken, dat je veel minder geneigd bent je te laten afleiden door die onmetelijke achtergrond van het zijn.

Is het niet goed als je ermee wilt bereiken dat je niet afgeleid wilt worden? De reden dat ik er bewust de tijd voor neem, is juist om niet te worden afgeleid. Misschien wil ik wel meer medicijn innemen om ervoor te zorgen, minder snel afgeleid te worden.

Dat maakt echt helemaal niet uit. Wil je meer van het medicijn innemen? Neem net zoveel in als je wilt.

Zou dat kunnen leiden tot verzachting van het lijden?

Probeer erachter te komen wie er lijdt, voordat je je zorgen maakt over het verlichten van de pijn. We stellen die verzachting aan de orde, omdat we denken dat het probleem wordt gevormd door het lijden, maar dat is geenszins het geval. Wat is lijden eigenlijk? Wat is het dat wij "lijden" noemen? Is het een lichamelijke pijn? Is het lijden van psychologische aard? Heeft het te maken met weerstand of verwarring? Wat is het eigenlijk? Wanneer al die verschijnselen zouden optreden in een personage uit een film of zo, zou jij dan zelf fysieke last ondervinden van die pijn of de smart en het verdriet? Zou het jou beïnvloeden?

Nee, ik begin het nu te zien, maar als ik tijd besteed aan het onderzoek, verdwijnt het lijden toch?

Ja, dat klopt.

Waarom gebeurt dat dan? Ik heb je toch horen zeggen dat het er toch werkelijk niets toe doet?

Dat is ook zo.

Maar het gaat wel over.

Ja, het is een mysterie. Wat zal ik zeggen? Het is onverklaarbaar. Het doel van het onderzoek is niet het oplossen van het lijden. Het doel van het zelf-onderzoek is utsluitend het uitbannen van het verkeerde geloof dat je over jezelf hebt en in dit geval is dat het beeld van iemand die lijdt; jij gelooft dat jij alleen dit leven bent.

Ik vind dit verwarrend, want ik hecht aan het verhaal over het verlichten van de pijn.

Natuurlijk hecht je daaraan. En dat is ok. Dat bedoel ik nu precies met mijn vergelijking van het zelf-onderzoek met het medicijn. We hebben het nu al een paar maanden over dit onderwerp en ik herinner me nog dat jij de eerste keer naar Santa Monica kwam. Dat is het mooie aan de vergelijking met het medicijn: het is goed.  Als je denkt het in te nemen met een bepaalde reden, blijkt in de praktijk dat het innemen helemaal niets met die reden uitstaande heeft. Het maakt niet uit of je het inneemt met een goede of een slechte reden, want in beide gevallen denk je dat je gedachten iets te maken hebben met wat je doet. Kun je dat volgen? En dat is in orde. Het maakt niets uit; neem gewoon alleen maar je medicijnen in. Ga gewoon door met waar je bezig bent. Het effect ervan is zonneklaar.

Ja, dat is zeker.

Je kunt er trouwens op wachten, dat je op enig moment in beslag zult worden genomen door je zorgen over de vormen die je gedachten aannemen. Neem dan gewoon je medicijn, want je kunt wel proberen je gedachten beter te maken, of daarmee op te houden, maar het zal allemaal niets uitmaken.

Het heeft me wel enorm geholpen, toen je vertelde dat de intentie om de waarheid te ontdekken het belangrijkste is en dat we ons om de rest niet druk hoeven te maken.

Maak je nergens druk om.

In orde John, bedankt.

Graag gedaan. Ik ben erg blij je te ontmoeten.

* * * *

Ik zou je graag willen bedanken voor jouw begrip van alle dingen. Ongeveer een maand geleden hoorde ik je voor het eerst via een je podcasts en het was alsof de bliksem bij mij  insloeg. Sindsdien gaat het helemaal niet goed.

Nou, da's nog eens een aanbeveling om naar mij te luisteren, zeg. Je bedoelt het toch wel als een steunbetuiging, hoop ik?

Natuurlijk bedoel ik dat zo. Eerst moest ik door een paar weken van woede en kwaadheid; ik ontplofte doorlopend bij het minste of geringste voorval en 's nachts lag ik te vloeken in mijn slaap. Ik had met alles en iedereen ruzie en had overal de pe over in. Dat is gelukkig voorbij, maar nu zit ik de hele tijd in de put en ben behoorlijk apatisch geworden. Ik loop me ook voortdurend van alles af te vragen. "Doe ik dit wel goed? Is dit wel zoals het moet lopen, of is het slechts mijn ervaring? Gaat het ooit nog eens weg?" Alles is zoals het is. Ik geef helemaal nergens, niet om wat ik ben of om wat ik doe. Ik heb ook geen zin om iets te zeggen of ergens naartoe te gaan. Ik vind dat alles goed is. Nu heb ik echter steeds van die golven van verdriet die door me heen gaan. Ik denk dat het komt omdat ik graag geloofde dat ik zou veranderen, dat ik met het leven zou kennismaken en dat alles zou opklaren en dat ik daarna zou verkeren in een toestand van...

Ondanks het feit dat alle grote geesten ons altijd hebben voorgehouden dat niets echt verandert.

Er is niets veranderd en toch is alles anders.

Ik zal proberen het uit te leggen, hoewel mijn verklaringen nogal absurd zijn. Geloof me als ik zeg, dat ik precies weet welke rare gevolgen het zelf-onderzoek klaarblijkelijk teweeg kan brengen. Je hele leven lang ben je in de greep geweest van de overtuiging dat jij je leven, je gedachten, je emoties en je wensen bent. Gedurende dit leven heb je een enorm stelsel opgebouwd van begrippen over goed en kwaad, over welke wensen goed of slecht zijn, welke gedachten goed of slecht zijn en over goede en slechte gevoelens. Het lijkt erop dat je heel aardig in staat bent je goede gedachten vast te houden en weerstand te bieden aan de slechte.

Onze weerstand neemt meestal de vorm aan van een ontkenning, van afkeer en natuurlijk is dat allemaal jouw mening over wat goed of slecht is. Het zijn jouw ideeën over hoe anderen volgens jou zouden moeten denken en wat jij denkt dat jezelf moet denken. Je besteedt tijdens je leven de meeste tijd aan het aanhangen van wat jij denkt dat goed is voor jou en met weerstand bieden aan alles waarvan jij vindt dat het slecht is. In dit leven zijn dat de enige twee dingen die we kunnen doen: iets aanhangen of iets weerstaan. "Ik wil dit wel en dat wil ik niet." Je bekijkt je leven door de lens van het mechanisme van het oordeel: aanhangen of afkeren. Je bent bereid alle goede dingen te zien en absoluut niet van zins naar iets slechts te kijken, maar je bekijkt het voortdurend door diezelfde lens die misvormd is door het geloof dat jij alleen dit leven bent. Zelf-onderzoek begint onmiddellijk met de vernietiging van die zienswijze. Het maakt die klus niet direct af, maar het begint er wel direct mee en tegelijkertijd met het afbreken van die overtuiging, brokkelt ook het stelsel van je oordeelsvorming af.

Je hebt geen enkele controle over de meeste slechte dingen die je hebt gezien. Je hebt er nooit enige controle over gehad, behalve dan dat je besloot er niet naar te kijken. Je hebt er echter geen controle over om ze niet te zien, want ze kunnen plotseling vlak voor je neus opdoemen. De dingen waarvan je vond dat ze goed waren, blijken nu ook vaak minder goed te zijn. Daar komen trouwens al die mooie verhalen over demonen en zo vandaan. Die verhalen zijn wel nuttig. Ze kunnen je ervoor waarschuwen dat de demonen de kop zullen opsteken wanneer je eenmaal met het zelf-onderzoek van start gaat. Die wezens vertegenwoordigen jouw toenemende onvermogen de dingen die je in dit leven waarneemt, te filteren en testen je geloof over hoe dit leven zou moeten zijn.

Je hebt het over apathie. Apathie is gebaseerd op een mening die jij hebt over iets, dat in je leven gebeurt. De waarheid is, dat het je niets kan schelen welke gedachten er allemaal in je opkomen en weer verdwijnen. Het maakt je niets uit welke wensen bij je opkomen en verdwijnen en door de afwezigheid van die betrokkenheid, stroomt alle energie uit je weg. Het ene moment denk je dit en het volgende moment weer iets anders, hetgeen overigens altijd al het geval was:  het ene moment wilde je dit hebben en even daarna weer iets anders. Ideeën als "dat wil ik hebben" en "dat wil ik niet hebben" zullen door het zelf-onderzoek afnemen en door de afwezigheid van jouw interventies zal worden ontsluierd dat het leven plotseling een stuk makkelijker is geworden.

In spirituele kringen wordt erg vaak gesproken over onvoorwaardelijke liefde. Omdat we geloven dat wij alleen ons leven zijn, is de enige vorm van liefde die we kennen veelal gebaseerd op wellust,  zelfzuchtigheid, hebberigheid, begeren en nodig hebben, hoe mooi we het ook inkleden of camoufleren. Dat is de enige vorm van liefde die we kennen. Jij bent echter zelf onvoorwaardelijke liefde, wat betekent dat je nergens om geeft. Dat houdt eigenlijk in, dat het je helemaal niet uitmaakt wat er door je heen gaat. Je bent zeker niet uit op vernietiging, maar je probeert je ook nergens aan te hechten. Dat is geen eigenschap die je kunt worden, je bent altijd al zo geweest en dat komt door het zelf-onderzoek aan de oppervlakte. Laat je niet verrassen door wat je in dit leven, dat je vroeger zo vaak probeerde naar je hand te zetten, nog zult ontdekken. Wees niet verrast door alle dingen, waarvan je voorheen steeds dacht, dat ze goed aan jou zouden zijn. Zie gewoon wat je bent.

Dat is nou precies het eerste wat me overkwam, het was zo'n geweldige opluchting voor me, jou te horen zeggen dat er niets op het spel staat. 

Dat is geweldig. Ik ben blij dat te horen.

De gedachte dat ik gelijk zou hebben, is trouwens zojuist verdwenen. 

Dat is goed nieuws.

Dankjewel.

* * * *

Okay. Ik geloof dat het nu lunchpauze is. Als we na het middageten weer hier terugkomen, zal ik wat minder praten, als het meezit, want het liefst hoor ik wat jullie bevindingen zijn. Ik wil ook jullie tegenwerpingen aanhoren en jullie verwarring en ongeloof beluisteren. Daar zou ik het liefst naar willen luisteren, meer nog dan naar jullie goed bedoelde steunbetuigingen, alhoewel ik het natuurlijk ook fijn vind om die te krijgen.

Ik ben zoals altijd jullie dienaar en ik ben erg blij dat ik hier mag zijn. Ik ben jullie dienaar en ik houd van jullie allemaal. Dank jullie wel voor deze mooie bijeenkomst.

© 2008 John Sherman. Alle rechten voorbehouden.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland

Terug