Een ontmoeting met John Sherman in Santa Monica, Californië op 28 september 2008

Het is mij al enige tijd duidelijk dat de complete verzameling van spirituele begrippen en inzichten uit het verleden niemand  uitzicht biedt op een reële kans om vrij te zijn van angst, verdriet en lijden. Ik bedoel die hele cluster van soetra's en shastra's, de Upanishaden, de zoete inzichten en de recentere geschriften van Wei Wu Wei, bijvoorbeeld, van wie ik ongewoon veel houd. Ik noem hem in het bijzonder omdat het een meer bijdetijds voorbeeld is van waar ik het over heb, want het lijkt erop dat zijn geschriften het hedendaags bewustzijn rechtstreekser en duidelijker aanspreken dan de Upanishaden, de Hart soetra of de Diamant soetra.

Maar al die spirituele begrippen bij elkaar hebben hier niets mee te maken. De plotselinge flitsen van heerlijkheid en inzicht die ons, spirituele zoekers, overkomen en waarover in het verleden reeds door anderen werd verhaald, zijn slechts een beschrijving van de werkelijkheid. Ze hebben geen nut, geen waarde, geen inhoud en bieden geen enkele hulp bij een mogelijke bevrijding van angst en vrees in het menselijk bewustzijn, bevrijd te raken van het idee dat ik in gevaar ben, bevrijd te worden van het lijden. Het [spirituele gebeuren – noot vert.] is weliswaar allemaal erg onderhoudend, erg ontwikkeld en kent allerlei niveaus en lagen, maar het is academisch, filosofisch en persoonlijk, heeft allerlei aspecten van menselijk begrip en menselijke intellectuele behoefte in zich — maar het is nutteloos. Het is uitermate nutteloos voor hen die moe zijn van het ellendige gevoel deel te moeten nemen aan dit leven en het is volkomen waardeloos. Het is net zo waardevol als iets moois of iets kunstzinnigs, maar er is geen sprake van enige praktische waarde voor iemand die het gevoel heeft dat hij in zijn leven gevangen zit, het gevoel heeft dat er iets gevaarlijks en bedreigends is dat hoognodig aandacht vereist en op de een of andere manier moet worden verholpen.

Ik ben zeer recent tot het inzicht gekomen dat die gehechtheid aan spirituele ideeën in zekere zin te maken heeft met een behoorlijk serieuze geestelijke afwijking, omdat het zo moeilijk is er doorheen te prikken. We worden tijdens ons hele leven gekweld door de misère van het menselijk bestaan, door valse beloften, verwachtingen, worstelingen en een wanhopige, nijpende behoefte een eigen identiteit te creëren en die te verdedigen teneinde iets te worden dat ertoe doet, iets dat waar is en duidelijk een mij verschaft die ik nodig heb. Te midden van dat alles is er het gevoel dat ik een gevangene van dit leven ben — hetgeen natuurlijk op zich ook een mentale afwijking is en waarschijnlijk zelfs het hart ervan — en moet ik iets ondernemen eer het me naar de keel vliegt.

Voor diegenen onder ons die inmiddels in aanraking kwamen met het spirituele strijdperk en de vele spirituele discussies, zijn al die spirituele lezingen, spirituele ambities, spirituele verworvenheden, spirituele toestanden, spirituele definities, spirituele begrippen, spirituele paden en spirituele stadia op die paden natuurlijk allemaal geweldig, want ze klinken zo waarachtig en resoneren op dezelfde manier als religie dat bij velen doet. Ik bedoel dat het een soort religie is, hetgeen op zich weer een vorm van een geestelijke afwijking is.

Als het zo uitkomt zijn wij hier in het Westen bijzonder kwetsbaar voor Oosterse spirituele ideeën en Oosterse vormen van geestelijke afwijkingen in de wereld van de spiritualiteit, omdat ze allemaal zo exotisch klinken en aandoen. De woorden en concepten lijken ons recht in het hart te raken zoals bijvoorbeeld de prachtige uitdrukking "Sat, Chit, Ananda". Het is een geheel nieuwe wereld vol mogelijkheden, met nieuwe mogelijke ontsnappingsroutes uit ons leven. Het is nieuw en fris en het is anders dan wat we ons bij spirituele verhandelingen hier in het Westen voorstellen, omdat die voornamelijk gebaseerd zijn op verhandelingen rond het christendom en daarvan afgeleide geestelijke afwijkingen.

We komen er mee in contact, we duiken er helemaal in, laten ons er tot in het oneindige door verzwelgen en we komen nergens mee in het gerede. Natuurlijk lost het nooit iets op. Er komt zeker nooit een eind aan onze ontdekkingstocht in die nieuwe oceaan van begrippen en inzichten, van ervaringen en toestanden, van verklaringen en commentaren. Er komt geen eind aan. We kunnen onszelf ermee bezighouden tot we een ons wegen en nooit het eindpunt bereiken, kunnen nooit iets afronden. In onze Westerse cultuur in het bijzonder, ik kan niet spreken namens andere culturen, laten wij ons opzwepen door de grootsheid en ouderdom van die Oosterse wijsheden. Die ideeën doen nu al zo'n vijfduizend jaar de ronde en dus moeten ze wel waar zijn. Ze moeten iets te bieden hebben want ze kietelen mijn bewustzijn als ik erover hoor spreken.

Onze gehechtheid aan die ideeën zit zo diep dat we in feite over het hoofd zien dat al die begrippen en inzichten, alle hulp die geboden wordt voor het oplossen van de problemen van het lijden, eigenlijk slechts over een onderwerp gaan. Wij hebben dat niet in de gaten, maar het is wel zo, het gaat namelijk allemaal over jou. In alle gevallen gaan die prachtige, vooruitstrevende en werkelijk rijke ideeën, inzichten en oefeningen over jou. Ze worden verondersteld te zijn ontwikkeld om jou te leiden naar het einde van je zoektocht naar een ontsnapping aan jezelf. Ze werden allemaal ontworpen om ons begrip bij te brengen over een werkelijkheid waarin duidelijk is dat er geen probleem bestaat, dat het probleem verzonnen wordt en dat de waarheid over jou door niets wordt geraakt.

Een werkelijkheid waarin het overduidelijk is dat de waarheid over jou de bron is van alles en dat de waarheid over jou zich door niets dat zich in dit leven, in dit bewustzijn, voordoet, laat helpen of pijn doen. Dit is de kern van alle inzichten: jij bent het waarnaar je op zoek bent. Het hele probleem dat zich voordoet in het menselijk bewustzijn en in het menselijk denken komt voort uit de behoefte om jezelf te vinden, jezelf te zien. Er is hier niets anders dan jij, alleen jij.

Dus, als er iemand naar je toe komt en zegt: "Luister, vergeet al die kletskoek. Je hoeft je er niet van te ontdoen, je hoeft geen van je boeken weg te gooien, je hoeft niet te stoppen met genieten of met het zingen van mantra's of met mediteren, je hoeft niets van dat alles te doen, maar in het belang van het experiment en alleen op dit moment moet je het allemaal even vergeten en naar jezelf kijken", dan denken we meteen "Wat is dat? Wat ben ik? Waar kijk ik naar? Waar ga ik heen? Hoe voelt het? Wat doe ik? Wat bedoel je met naar mezelf kijken?"

Kijk naar jezelf. Wat is daar nu zo moeilijk aan? Kijk naar jezelf. Ik daag je uit. Kijk alleen maar naar jezelf.

Gedurende de laatste tien jaar ben ik, naar ik hoop, steeds minder gevoelig geworden voor de onrealistische gevoelens die mensen koesteren voor spiritualiteit en dat wordt eigenlijk alleen maar minder. Ik zal een voorbeeld geven waarom dat zo is.

We hebben een aantal vertalingen op onze website staan: in het Hebreeuws, in het Nederlands, in het Duits, Frans, Spaans en Portugees en binnenkort zelfs in het Roemeens. Het zijn vertalingen van de transcripties van ontmoetingen, zoals deze hier vandaag, en van het e-boek Ontmoetingen met Ramana uit 2004. Mensen melden zich spontaan aan om al het materiaal van onze website te vertalen. Ze zijn geïnspireerd door onze ontmoetingen en door de dingen die we met elkaar bespreken en ze willen dat beschikbaar maken voor mensen in hun eigen taalgebied. Dat is geweldig en ik kan jullie niet vertellen hoe bemoedigend en opwindend deze ontwikkelingen voor ons zijn.

Op een dag ontvingen we echter een vertaling die toevallig was vertaald in een taal die Carla ook machtig is. Zij is zelf vertaalster, vaardig in meerdere talen en derhalve bekend met de subtiele problematiek van vertaalwerk. Ze las de vertaling en het viel haar op dat, hoewel het meeste van de tekst overeenkwam met hetgeen er was gezegd, er diverse problematische verschillen waren. Ik geef er bijvoorbeeld de voorkeur aan om te spreken over "jij" in plaats van termen te gebruiken als "het Ware Zelf" en dergelijke, omdat jij degene bent waar ik het werkelijk over heb. Ik heb het niet over "het Ware Zelf", ik praat niet over iets dat jij moet worden, moet bereiken of moet begrijpen. Ik heb het gewoon over jou, simpel en alleen over jou en jij.

Spiritualiteit is fijn, religie is mooi, psychotherapie is perfect, meditatieoefeningen, yoga, allemaal geweldig en het zal allemaal best wel helpen, maar als jij een eind wil maken aan de existentiële angst dat jouw leven op het spel staat, dat jij hier in gevaar verkeert en aan de dringende behoefte dat jij iets moet worden dat jou daarvoor kan behoeden, iets goeds wil worden, iets waarachtigs en vooral niet iets waarvan je in de war kan raken en een bepaalde identiteit moet zien te verwerven, dan helpt het je daar niet bij. Natuurlijk falen we in onze pogingen dat doel te bereiken, omdat identiteiten zo glibberig zijn, omdat ze niet beklijven; ze verschuiven en veranderen voortdurend en dat is de reden waarom die dringende behoefte er een te ontwikkelen nooit bevredigd kan worden. De andere reden waarom het onbevredigend is, komt doordat die behoefte uit jezelf voortkomt, uit jou die zelf een identiteit is.

Dit leven is zelf datgene waarnaar je al die tijd al op zoek bent, zoals het zich voortdurend openbaart, compleet met de immer veranderende, voortdurend verschuivende, in beweging zijnde, bijna chaotische waanzin. Dit leven is niet gevaarlijk, het is precies wat we willen. Dit leven biedt het bewustzijn de mogelijkheid naar zichzelf te kijken. Dat is wat alle levens te betekenen hebben, dat is de betekenis van de schepping. Als je dus absoluut vrij wilt zijn, voor eens en altijd, zonder drama, zonder al te veel gedoe, zonder daar hoogmoedig door te worden, als je voor altijd bevrijd wilt zijn van die ellende veroorzakende pogingen om iets te worden dat je niet bent, of je zelfbeeld aan te passen, is er één ding dat je kunt doen en dat ligt zo voor de hand dat je er echt geen Boeddha voor hoeft te zijn om dat te zien: kijk naar jezelf.

Als je vindt dat jij in gevaar bent, kijk dan naar jezelf. Dat is wat ik je zeg, dat zeg ik tegen iedereen die ik ontmoet: kijk naar jezelf. Ja, natuurlijk ben je hier terechtgekomen door een vreemde samenloop van spirituele begrippen en oefeningen. Dat is allemaal in orde, maar nu moet je alleen maar jezelf kijken. Alleen maar dat. Al het andere heeft hier helemaal niets mee te maken, het is slechts vermaak; kijk naar jezelf.

Ik praat dus over "jou" en "jij" en niet "het Ware Zelf". Ik zeg wat ik zeg en dat is vaak niet in overeenstemming met de geldende spirituele begrippen en ideeën.
Spiritualiteit heeft met jou te maken. We hoeven helemaal niet te praten over spiritualiteit omdat het spirituele begrijpen op zichzelf volledig over jou gaat. Dus kunnen we net zo goed over jou spreken. Overigens heb ik niet de neiging om te spreken over "Zelf" en "Boeddhageest" en "bewustzijn", "besef", "leegte", "sunyata", "satori", "non-dualiteit" of wat dan ook, omdat jij non-duaal bent, dat ben jij. Dat is de meest beknopte verklaring die over jou kan worden afgegeven: jij bent dat. Jij bent die non-dualiteit; jij bent die bron van de schepping en dus heb ik het over jou.

Bij het vertalen plaatst de vertaler zelf het woord "jij", als ik het daarover heb, tussen dubbele of enkele aanhalingstekens, of hij of zij besluit het hele verhaal te herschrijven waardoor het overkomt alsof ik spreek over jouw "Ware Zelf". Dat is geenszins een accurate weergave van hetgeen er gezegd wordt, hoewel het de essentie wel weergeeft. In plaats van het te vertalen in "jij" of de gelijkwaardige aanduiding van de tweede persoon enkelvoud in de betreffende taal van de vertaler, kiest hij of zij voor uitdrukkingen als "het Ware of Hoger Zelf", "bewustzijn", "je ware aard" of "je ware natuur" en dergelijke.

Alle vertalingen zijn een cadeau van onschatbare waarde omdat het mijn wens is me tot iedereen te richten, echt waar, maar toen Carla en ik deze veel voorkomende rare gang van zaken bespraken, besefte ik dat het te gek was voor woorden. Dit is echt een geestelijke afwijking die het voor diegenen die erdoor worden geplaagd onmogelijk maakt zich te hoeden de kern van wat ik te bieden en te zeggen heb aan te passen aan het hedendaags gangbare spirituele spectrum. De enige overeenkomst tussen de kern van mijn betoog en de tegenwoordig geldende spirituele uitingen ben jij. Het gaat alleen om jou. Jij bent het onderwerp van alle discussies; jij bent het waar het bij non-duale filosofie allemaal om draait. Alles draait om jou.

Natuurlijk is de oorsprong van die geestelijke afwijking, die een dergelijke gehechtheid aan die spirituele inzichten nu eenmaal is, in essentie de kwaal die ons allemaal dwarszit. Het is de voornaamste afwijking, de primaire aandoening die ons kwelt waarover nooit wordt gesproken, is je dat wel eens opgevallen? Over de aard van die afwijking wordt nooit iets gezegd. Het enige waarover wel eens wordt gediscussieerd, is het resultaat van de behandeling ervan: non-duale ideeën, vrede, leegte, openhartigheid, overvloed en compassie. De bron ervan, het begin of de aanleiding ervan, is echter het allereerste moment van de geboorte van het persoonlijk bewustzijn; die overdonderende, chaotische waanzin welke lijkt te heersen op het moment dat bewustzijn zich van zichzelf bewust wordt. Op dat moment worden we geconfronteerd met een maalstroom, een woeste wervelwind, een orkaan van beweging, van energie, van honger en dorst, van bevrediging, plezier en allerlei andere denkbare sensaties die nog niet beschreven, herkend of gekend zijn en waarvan ik niets weet behalve dat ze stuk voor stuk zeer krachtig zijn. Op dat moment komt het duidelijke besluit bovendrijven dat ik in gevaar verkeer. Ik weet niet wat ik ben, maar ik ben in ieder geval in gevaar. Ik loop hier risico en ik moet maken dat ik iets word dat me zal beschermen. Later, naarmate ik erin slaag meer uitvluchten te ontdekken, wordt dat genuanceerder en zoek ik iets dat me plezier zal geven, of bevrediging, vervulling of verlossing.

Maar in dat allereerste ogenblik, dat eerste moment van de opkomst van het persoonlijk bewustzijn, de opkomst van mijzelf, van jou, wordt in het hart van onze geest het zaadje geplant van dat onontkoombare besluit dat ik bedreigd word en de nodige risico"s loop, dat er iets hopeloos verkeerd is waar onmiddellijk iets tegen moet worden ondernomen. Terwijl we opgroeien en erin geslaagd zijn de eerste momenten van terreur en waanzin te overleven, wordt ons onderscheidingsvermogen verfijnder, wordt onze lijst met dingen die ons bevrediging schenken of bevrijding van angst bieden uitgebreider en subtieler maar ook complexer en daardoor zijn we steeds beter in staat de voortdurende wildernis van het leven en deze schepping te bevatten. Gedurende ons leven strompelen we van het een naar het ander, we hobbelen van het zoeken naar vrede, ontsnapping, vrijheid, bevrijding, seks en drugs en rock 'n roll, via een huwelijk, een gezin en kinderen, een betrekking, geld en begrip, opvoeding en opleiding, via psychotherapie en tenslotte religie naar, O mijn God, verlichting!

Het wordt echter allemaal in gang gezet door het zaadje van die geestelijke afwijking, dat de oorzaak van het hele probleem vormt. Omdat het hele stelsel van spirituele begrippen op zichzelf overigens een onderverdeling is van persoonlijkheid, van imago, van een mij, die eigenlijk een strategie is waarvoor we per definitie hebben gekozen in een poging onszelf te beschermen en iets goeds van het leven pogen te maken omdat de nevel van die geestelijke afwijking op zich de blinde poging is om met het probleem af te rekenen, biedt niets dat we op dat gebied ondernemen, soelaas. Geen greintje begrip zal je helpen. Ik ben er zeker van dat iedereen in deze ruimte wel eens momenten van dieper inzicht heeft gehad dat te diep was voor woorden, te krachtig om te kunnen omschrijven en dat dan toch plotseling weer verdween. Sensaties en ervaringen die zich aandienen bij het dagen van inzicht zijn altijd van voorbijgaande aard. Het heerlijke gevoel, het grote genoegen dat zich voordoet bij de dageraad van stil inzicht gaat altijd voorbij en daarna zijn we weer terug bij af, hoewel we steeds opnieuw blijven proberen dergelijk gevoel weer terug te krijgen. We proberen verlicht te worden en zoeken een nieuwe identiteit, een die we begrijpen en verder kunnen uitbouwen en versterken. We zoeken iets dat het laat gebeuren en vooral laat blijven. Het is wederom een vorm van die ene geestelijke afwijking, alleen een nieuwe uiting ervan.

Maar als het waar is, en volgens mij is dat vanzelfsprekend, dat het echte probleem helemaal niets uitstaande heeft met de symptomen van het probleem, zoals gehechtheid, verlangen, zich vastklemmen, weerstand, agressie, haat en dergelijke, dan helpen onze pogingen om die afwijking te behandelen, of onze geest beter, zachter of gevoeliger voor waarheid en schoonheid te maken, daarbij ook geenszins. Dat heeft meer te maken met het herinrichten van je woonkamer, met opleuken. Daar is op zichzelf niets mis mee, maar het is niet opgewassen tegen de onderliggende kern van de ervaring dat het menselijk leven in essentie nogal tegenvalt; soms heel erg teleurstellend is, soms ook iets beter wordt ervaren, maar in essentie behoorlijk tegenvalt.

Dat moment is overigens dat plotselinge ontwaken waarnaar we zo naarstig zoeken. Dat is die plotselinge bewustwording. De reden waarom het zoeken naar het ontwaken gedoemd is te mislukken, komt omdat het in het verleden plaatsvindt. Die bewustwording van het persoonlijk bewustzijn wordt niet gestuurd door de een of andere goedwillende, of misschien zelfs wel kwaadwillende entiteit. Het ontwaken wordt door geen enkele entiteit begeleid. Het is voor de werkelijkheid van nature gewoon onmogelijk om niet voortdurend naar zichzelf te kijken. Dat is het enige dat telt en de schepping komt daaruit voort. Het wordt door niets geleid. Uiteindelijk wordt het door jou geleid en gestuurd. Als het echter waar is dat tijdens het ontwaken van het persoonlijk bewustzijn dat vermaledijde zaadje van de overtuiging dat ik in gevaar verkeer, gezaaid wordt en er nooit meer naar wordt omgekeken, nooit eens onderzocht wordt of in overweging genomen, dan moet het ook waar zijn dat de enige manier om van dit griezelverhaal te worden verlost, neerkomt op kijken naar jezelf en zien wat je bent.

Je kunt gewoon beginnen met kijken naar wat je bent, maar eigenlijk weet je allang wat je bent. Het is van belang naar jezelf te kijken, kijk gewoon, het stelt nog minder voor dan je voor mogelijk hield. Kijk gewoon. Het kijken zal hoogstwaarschijnlijk niet onmiddellijk een fijn effect geven, het is niet zoiets als het gebruiken van drugs of alcohol en al zeker niet zoiets als satori dat bij sommige oefeningen voorkomt. Het heeft geen enkel wezenlijk effect. Hoe zou dat kunnen? Er is nooit een moment dat je niet hier bent en het komt ook nooit voor dat je jezelf niet ziet, dus het kijken naar jezelf is net zo onopvallend als al het andere dat gebeurt. Dit berust niet op theorie, dit berust eigenlijk op..., nou ja, het ligt zo voor de hand dat je het moet doen, juist omdat het zo intelligent en zo weldoordacht is. De enige aanbeveling is dat het werkt.

Laatst ontving ik een brief van iemand die begon te vertellen hoe "vichara voor mij helemaal niet werkte". Hij legde uit wat hij precies deed en hoe zijn leven in elkaar zat en terwijl hij dat schreef viel het hem plotseling op dat hij bezig was te omschrijven hoe geweldig zijn leven toch eigenlijk bleek te zijn en hoe zoet alles proefde en hoe hij van zijn echte angst was afgekomen en van zijn ongelukkige gevoel als ook van zijn verslaving om het allemaal spiritueel te snappen en dat het leven in een woord geweldig was. Hij eindigde zijn brief met iets te zeggen over het effect in de trant van "Wow! Kijk nou toch eens, ik begin met je te vertellen dat het allemaal niet werkte en nu blijkt gewoon dat het zijn werk al heeft gedaan."

Dit is ook de enige aanbeveling: het werkt. Met vichara beginnen heeft niets te maken met rationele, spirituele of psychologische overreding. Het werkt en je hoeft niets anders te doen dan naar jezelf kijken. Voor een keertje naar jezelf kijken.

Ik krijg altijd veel e-mails van mensen die ongeveer hetzelfde vertellen als de man uit de brief, behalve dat zij niet het genoegen hebben mogen proeven tijdens hun klaagzang te ontdekken dat het leven voor hen is veranderd. Maar ik krijg ook veel berichten van mensen die er absoluut van overtuigd zijn dat niets dat zij doen tijdens het kijken naar zichzelf ook maar enig effect sorteert. Het leven is voor hen nog steeds een tranendal, ze hebben nog steeds vervelende gedachten en ideeën en weten nog steeds niet wat ze zijn. Hetgeen natuurlijk volkomen absurd is, toch? Hoe kun je nu niet weten wat je bent? "Ik weet nog steeds niet wat ik ben... Ik doe nog steeds dit en ik doe nog steeds dat, maar ik kom er maar niet achter." Er zijn er voldoende die nog niet om zijn, maar degenen die er al wel voor gevallen zijn, komen zonder uitzondering op een punt waarop ze mij schrijven en zeggen: "Wow, je hebt helemaal gelijk! Het werkt!" Het werkt ook, pragmatisme is de enige aanbeveling en niets anders.

Dit is wat je moet doen: Kijk naar jezelf. Jij bent hier. Jij bent nooit absent. Jij bent de achtergrond van alles. Jij bent nooit veranderd, jij bent wat je altijd geweest bent en er is geen moment dat je jezelf niet ziet, geen moment. Het enige dat van je wordt verlangd is dat je, al is het maar voor een tel, naar jezelf kijkt, onvoorwaardelijk. Kijk alleen maar naar jou. Als je je niet kunt voorstellen wat ik je vraag te doen, als het voor jou nogal onsamenhangend overkomt hoe je zoiets kunt doen, of zelfs welk effect het zou kunnen hebben, probeer het dan toch maar. Terugblikkend zul je inzien hoe onnozel dat standpunt was. Houd in gedachten dat ik het tegen jou heb. Ik heb het niet over je "Goddelijke Aard" of je "Boeddhanatuur" en ik heb het ook niet over leegheid of bewustzijn of wat dan ook. Ik bedoel niets van dat alles, ik praat uitsluitend over jou. Houd steeds voor ogen dat ik je alleen maar vraag naar jezelf te kijken. Je moet het proberen, want wanneer je dat doet zul je slagen en alle ellende zal verdwenen zijn eer je er erg in hebt.

Mijn mening is dat die gehechtheid aan spiritualiteit een geestelijke afwijking is, maar hetzelfde geldt voor de pogingen om er vanaf te komen, dat is dezelfde geestelijke afwijking. Het zou goed zijn als we het voortaan als zodanig gaan beschouwen, in plaats van dat we er iets goeds van verwachten. Dat kan toch geen kwaad? Daar wordt het niet minder van. Het is zoals het is.

Ik ben niet onbekend met de betoveringen van spiritualiteit. Ik heb zelf nogal wat tijd doorgebracht met het lezen van alles dat ik maar te pakken kon krijgen, met gesprekken met iedereen die lang genoeg wilde blijven om naar mij te luisteren. Dat gebeurde natuurlijk allemaal in de gevangenis en daar kreeg je toch niet zoveel de kans om erover te praten. Maar ik heb heel wat tijd gehad erover te lezen en na te denken en lange epistels te schrijven over mijn bijdrage aan de spirituele wereld. Ik ben dus echt niet onbekend met de bekoringen ervan, met de rijkdom ervan, de zachtheid en geraffineerdheid van spiritualiteit, het is gewoon fantastisch mooi. Maar ja, dat is muziek ook. Noch muziek, noch spirituele verhandelingen zijn van enig nut als het gaat over het meest fundamentele onderwerp in het menselijk bestaan, namelijk het gevoel dat we gevangen zitten en in gevaar verkeren. Net als muziek geeft spiritualiteit ons een tijdje vertier en vreugde, maar dan verdwijnt dat weer. Jij blijft daarbij achter, zoals altijd al het geval is geweest.

Het lijkt erop dat die angst waarover we het steeds hebben en het gevoel dat ons leven op het spel staat, iets is dat aangeboren is, iets is waaraan we niet kunnen ontkomen. Ik noem dat het overlevingsinstinct...

Ja, wat jij het overlevingsinstinct noemt is precies dat waarover ik het heb als ik praat over het ogenblikkelijke opduiken van de overtuiging dat ik in gevaar. Ja, dat klopt, dat is hetzelfde. Jij noemt het overlevingsinstinct, ik kies ervoor om die benaming niet meer te gebruiken omdat iedereen weet wat overlevingsinstinct is. Dat hebben we al afgehandeld en daar zijn we nu klaar mee.

Maar is het aangeboren? Iets waartegen helemaal niets te doen is?

Kijk naar jezelf. Kijk naar jezelf. Word jij gekweld door overlevingsinstinct? Kijk ernaar en zie wat er gebeurt.

Ik denk dat de drang om te overleven onmiddellijk toeslaat op het moment dat ik in gevaar verkeer omdat er een groot beest op me af stormt.

Ja, maar dat is iets anders, dat is niet wat ik bedoel en om die reden gebruik ik dat woord ook liever niet. Dat is namelijk een natuurlijke lichamelijke reactie. Dat is nu niet direct iets wat we proberen kwijt te raken.

Het is vechten of vluchten...

Juist, en we willen niet af van het maken van de juiste keuze: vluchten of vechten. Ik denk dat je wel weet dat het niet iets dergelijks is, het gaat niet over de angst die opkomt als een rationele en weldoordachte reactie op dreigend gevaar.

Dus het komt niet voort uit overlevingsdrang, maar waar komt het dan vandaan?

Uit jou. Waar moet het anders vandaan komen?

Waarom zou ik die keuze willen maken?

Jij kiest helemaal niet. Hoe zou je dat kiezen? Heb jij ervoor gekozen geboren te worden?

Nee, maar ik heb er ook niet voor gekozen te vechten uit overlevingsinstinct. Ik heb niets gekozen. Ik heb ook niet gekozen voor het gevoel dat ik in dit leven in gevaar ben.

Natuurlijk heb je dat niet gedaan, dat is nou precies wat ik je zeg.

Dus, het komt wel uit mij voort, maar ik heb er niet voor gekozen.

Nee, je hebt er niet voor gekozen. Jij kiest helemaal niets. Jij bent de schepper.

Ik heb het wel geschapen, maar er niet voor gekozen.

Dat klopt. Je moet weten dat het heel moeilijk is te ontsnappen of uit de buurt te blijven van allerlei persoonlijkheden die wij in onszelf hebben, die handelend optreden en van alles doen en laten, over van alles en nog wat beslissingen nemen en voortdurend keuzes maken. Ik zie eigenlijk helemaal geen reden waarom we onszelf er vanaf moeten praten, omdat wij in ons dagelijks leven sowieso de doeners, de beslissers en de kiezers zijn. Dat is allemaal in orde, daar krijgen we echt geen narigheid mee. Het wordt echter wel een probleem op het moment dat het onze kijk op alles kleurt, waardoor het wel erg lastig wordt ons iets bij bewustwording voor te stellen, begrijp je dat? Gewoon bewust worden. Ik heb er trouwens geen idee van dat er zoiets bestaat als ik, laat staan dat er voor mij iets is om te kiezen of iets te worden. Dus de vraag "Heb ik er zelf voor gekozen om zo bang te zijn of niet?" is volstrekt irrelevant. Het hele idee van keuzes maken doet er op het moment van het zich bewust worden van het bewustzijn absoluut niet meer toe. Wanneer spreken we nou eigenlijk van kiezen of niet kiezen?

Ja, ik zie geen enkele keuze.

Het is slechts zoiets als "Ah! Oh, mijn God! Oh! Oh!" en dan een volledig automatisch naar binnen keren en samentrekken bij het aanschouwen van die heksenketel.

Ik ga weer slapen...

Je kunt nu niet meer gaan slapen, daar is het nu te laat voor. Op het moment dat je naar jezelf begint te kijken, is het gebeurd. Het is veel nuttiger deze zaken te beschouwen als het resultaat van blinde evolutionaire krachten dan te denken dat het iets is dat door mensen zelf gestuurd, gedaan of tastbaar gemaakt wordt, want dat eerste is echt veel dichter bij de waarheid. Bewustzijn komt op. Wie het creëert is een nutteloze vraag. Wat is het nut van het stellen van die vraag? Bewustzijn komt gewoon op. Hier ben ik en hier is die complete woestenij. Dat is geen drang om te overleven; het overlevingsinstinct is iets dat we door de tijd heen aanleren en is iets lichamelijks. Onzekerheid over het bestaan en behoefte aan identiteit hebben niets te maken met existentiële angsten en ongerustheid, het heeft er helemaal niets mee te maken. Als er een auto op je afkomt, ga dan alsjeblieft uit de weg! Ik garandeer je dat je lichaam er zelf voor zorgt dat je opzij springt. Maar daar gaat het hier niet om.

Ik heb het over die onderliggende, zeurende, altijd aanwezige, soms grote dan weer kleine, soms slechts borrelende energie, die zegt "Kijk uit! Wat is dat? Wat is dat voor gedachte? Is dat een goede of een slechte gedachte? Is dat gevoel goed of slecht? Is dit plezierig of pijnlijk? Ben ik dat of is het iemand anders? Is het iets dat ik aan mezelf moet veranderen? Of is het iets dat ik moet worden? Of er vanaf zien te komen?" Dat hele proces lijkt op een automatisme omdat we zijn er zo vertrouwd mee zijn geraakt, maar dat is het niet. Het is het resultaat van dat zaadje dat werd gezaaid op het moment dat je bewustzijn ontwaakte.

Kijken naar jezelf is de enig mogelijke oplossing, omdat we aan het eind van de reis zijn gekomen. Hierna kunnen we kunnen nergens anders meer heen. Wanneer je eenmaal inziet dat naar jezelf kijken het enige is dat er echt toe doet, kun je nergens anders meer terecht. Wanneer ik naar mezelf kijk en ontdek dat ik een slappeling ben, een angsthaas en een kwetsbaar schepsel wiens leven voorbij is en nooit iets krijgt dat hij wil hebben, dan kan ik nooit meer getroost worden door lofzangen, soetra's en shastra's of door zoetgevooisde verhalen over oneindig bewustzijn, want dat is dan een gepasseerd station. Je kunt nu inzien dat het je steeds minder vaak zal overkomen omdat je vanaf nu eerst tegen jezelf zegt: "Wacht eens even, voordat ik nu ga lopen tobben over wat ik hieraan moet doen, of wat ik daaraan moet doen, of wat ik had moeten doen of over wat ik moet zien kwijt te raken, laat ik nu eerst eens naar mezelf kijken, naar degene die dit doet of overkomt en iets probeert te krijgen of juist ergens vanaf wil komen." Ik vermoed dat de reden waarom het ons niet meer overkomt, gelegen is in het feit dat het echt het einde van de weg is. Vanaf hier kun je nergens heen. Als je hier eenmaal bent aangekomen, zal de rest op geen enkele manier voor je werken.

Je zei ook dat naar jezelf kijken zo eenvoudig is, omdat je weet wie je bent, maar ik heb daar toch wat moeite mee...

Is dat zo? Wat zijn de tekenen van je bezorgdheid dan?

Wie ben ik? Naar wie kijk ik als ik het over "ik" heb?

Dat maakt niet uit.

Maakt dat niet uit? We hebben het toch niet over het lichaam of de geest of iets dergelijks?

Nee, de vraag "Wie ben ik?" heeft slechts de bedoeling je aandacht in de juiste richting te leiden. Dat is het enige dat telt en daarna kun je het negeren. Het gaat uitsluitend over het kijken.

Ik probeer naar mezelf te kijken...

Je kijkt naar jezelf. Ik ken je nu al twee jaar of zo, is het niet? Zoiets, ja en ik herinner jou er al die tijd aan... en je doet het gewoon.

Soms raak ik de weg kwijt. Ik doe het, raak de weg kwijt, ik doe het en raak de weg weer kwijt...

Je raakt de weg niet kwijt, het is trouwens niet erg als je de weg een keertje kwijtraakt. Dat kan geen kwaad en dat kun jij ook zien.

Ik begin steeds met te zeggen: "Wie is die ik waarnaar ik kijk?"

Dat is die geestelijke afwijking die hier om de hoek komt kijken... [Gelach] Weet je, het is in orde en het gaat echt over. Op den duur verlies je gewoon de interesse daarvoor. Dit is waarom het niet zo makkelijk is hierover te praten, omdat ik bij eerdere gelegenheden onder andere heb gezegd dat je moet uitvinden wat je bent, terwijl het uitsluitend mijn bedoeling was je over te halen je aandacht in de juiste richting te leiden. Het maakt niet uit dat bepaalde dingen die ik heb gezegd om je aandacht te richten er wel of niet toe doen.

Jij moet toch weten dat het idee dat je niet weet wat je eigenlijk bent op zichzelf absurd is. Het is gewoon belachelijk. Natuurlijk weet je wat je bent. Dat kan niet anders. Het is onmogelijk dat je niet weet wat je bent. Wat wel kan, en dat is het geval, is dat we geen idee hebben hoe dat weten aanvoelt. We denken dat weten anders voelt. We zijn onbekend met de altijd aanwezige werkelijkheid van het absolute weten over wat je bent. Wanneer je naar jezelf kijkt, krijg je steeds de behoefte dat directe en alom tegenwoordige weten te vertalen naar een of ander gekend object, nou, je verliest er op den duur gewoon de interesse voor. Echt waar, je raakt er minder in geïnteresseerd, niet omdat het slecht of verdorven is, of omdat het je mogelijk zou kunnen schaden, nee, het is dan gewoon niet meer belangrijk voor je. Wat echt belangrijk is, is het leven, het hier en nu. Dat is wat het interessantste is en dat is het altijd al geweest. Het zijn juist de dingen waarvan we altijd het gevoel hebben gehad dat ze ons in de weg stonden bij het bemachtigen van de dingen die we graag zouden willen hebben, die we het liefst willen hebben: de ademhaling, het gevoel van een koele bries...

Heb je het nu over aanwezigheidsbewustzijn? Dat heb ik namelijk al zo vaak gehoord...

Ik gebruik zulke woorden niet.

Ik hoor jou dat ook niet zeggen.

Jij bent het. Het hoeft echt niet in een concept te worden gegoten. Er is niets mis met concepten, maar jij kunt niet in een concept worden samengevat, daar ben jij te eenvoudig voor. Een concept is grootser, altijd gecompliceerder. Concepten bevinden zich om je heen, buiten jezelf, het is een omschrijving van iets, een benadering. Het is niet erg, maar het heeft niets te maken met dat permanente weten dat hier is en het permanente besef van de zich voortdurend openbarende schepping. Dat is het enige dat hier voor jou bestaat. Dat is alles. Zo'n benadering kan zijn "Oh, dat is koud, dat is warm dat is zus en dat is zo..." Nou, dat is allemaal erg handig en komt goed van pas in ons dagelijks leven, maar het bevordert geenszins het directe kijken naar de dingen. Eigenlijk zit het ons voortdurend in de weg. Het enige dat jij kunt doen is kijken, dat is werkelijk het enige dat je kunt doen. Dat is ook het enige wat wij allemaal kunnen doen: kijken. We beelden ons in dat we dingen kunnen laten gebeuren en dingen kunnen scheppen of kunnen laten verdwijnen, maar het enige dat we doen is kijken naar onze pogingen dingen te maken, of te laten verdwijnen. Jij kunt niets anders dan ernaar kijken en dus vraag ik je om naar jezelf te kijken.

Onlangs las ik een citaat van Nisargadatta. Ik hou van de Niz, hij is geweldig, hij is wel cool, weet je. Hij had zelf een paar problemen, zoals zichzelf dood roken en dat soort dingen. Maar een ding deelde hij met Ramana, hetgeen op zich al prachtig is, en dat is dat noch Nisargadatta noch Ramana aan geen enkele spirituele traditie vastzaten.

Nisargadatta niet omdat zijn leraar hem verteld had vast te houden aan het "ik ben" en toen zelf dood neerviel, zodat zich nooit een gelegenheid heeft voorgedaan hem te indoctrineren met allerlei betekenissen van het "ik ben" en het vasthouden daaraan. Nisargadatta was zodoende helemaal op zichzelf aangewezen bij zijn pogingen naar zichzelf te kijken. Ook Ramana was niet gebonden aan welke traditie dan ook toen hij als klein jongetje zijn doodservaring kreeg. Gedurende de twaalf daarop volgende jaren probeerde hij dat natuurlijk wel te doorgronden en heeft hij steeds geprobeerd het aan ons door te geven.

Maar het citaat van de Niz vond ik geweldig en ik hoorde pas geleden iets soortgelijks in Twin Peaks... Wij hebben sinds kort Twin Peaks ontdekt en we werden getroffen door hetgeen we daar hoorden. Nisargadatta zei ooit: "Hij die de tijd vreest, is er de prooi van, maar voor degene die niet bang is voor de tijd, is de tijd de prooi." Wat we eten, wat ons voedt, wat ons vervult en tevreden maakt is het aanschouwen van het zich openbaren van de pracht en luister van tijd en bij afwezigheid van angst doen we dat niet gehaast, niet oppervlakkig, of verpakt in een idee. We doen ons met open mond van verbazing tegoed aan de luisterrijke glorie van de schepping.

Het gedeelte uit Twin Peaks gaat over de Log Lady, [een karakter uit een populaire tv-serie die in de beginjaren 90 in Nederland te zien was – noot vert.]. De Log Lady vertelt dat ze pijnhars kauwt en dat soms een stuk hars niet zo lekker smaakt omdat die niet de juiste structuur heeft. Soms is hij te droog, dan weer te hard en dan kauwt het niet zo lekker, als je echter de juiste hars hebt gevonden, die precies goed van samenstelling en structuur is en lekker knapperig, dan is dat precies de pijnhars die je wilt kauwen. Ik kan jullie met geen mogelijkheid uitleggen wat het verband is tussen het citaat van Nisargadatta en hetgeen de Log Lady vertelde, maar als jullie het wel zien, dan is het er vast en zeker. Wie volgt.

***

Ik wil je bedanken. Wat jij vandaag verteld hebt, is voor mij een bevestiging van het feit dat mijn pogingen om de vrees om te overleven door het lezen van allerlei spirituele boeken en te luisteren naar spirituele opnamen, niet hebben geholpen, dat zie ik nu in. Zie je, ik sta oog in oog met mezelf en er is geen uitweg. Ik bedoel dat dit het eind van het pad is, zogezegd. Nu ik dat inzie vraag ik me tegelijkertijd af, als ik jou hoor zeggen dat de dingen zijn zoals wij willen dat ze zijn, waarom er dan toch zo veel weerstand is?

We zijn bang dat ons leven op het spel staat; daarom moet er wel weerstand opkomen tegen alles dat zich voordoet. Er moet sowieso altijd wel wat weerstand aanwezig zijn zodat we dingen kunnen onderzoeken en bepalen of iets goed of slecht is, of me zal helpen of juist schaden of me misschien wel helemaal niets doet. Weerstand kan trouwens ook overgaan in gehechtheid wanneer ik ontdek dat ik iets speciaals moet zijn of dat er per se iets hier moet zijn. Het kan ook een vorm van agressie worden, wanneer ik bijvoorbeeld merk dat ik iets niet zou moeten zijn of er juist iets is waarvan ik vind dat het er niet mag zijn. Maar, zie je, het is allemaal psychologisch, zelfs het feit dat angst op zichzelf niet is wat het lijkt.

Wij leggen wel op die manier verbanden vanwege het eerste schrikmoment en onze paniek. Direct erna, zelfs voordat we ook maar iets begrijpen, verwachten we van onszelf dat we precies kunnen zeggen wat goed is en wat slecht. Hierbij komen bepaalde gevoelens vrij die we identificeren met iets slechts en weer andere brengen we in verband met iets goeds en de enige reden daarvoor is dat we moeten en willen overleven. We komen veelal automatisch tot de slotsom dat we een situatie correct hebben beoordeeld, omdat we hier nog steeds zijn — ik ben hier nog steeds, daar houd ik me aan vast en het is zoals het is.

Vrees en angst zijn op zichzelf niets anders dan gewone sensaties. Ons antwoord erop is het resultaat van dat allereerste schrikmoment, maar dat opkomen zelf is gewoon een gevoel. Het is eigenlijk levenskracht. Vrees, angst en ongerustheid bestaan uit levenskracht. Het zijn pure sensaties, gewaarwordingen. Bij afwezigheid van het verholen en stille geloof dat ik gevaar loop en iets moet doen waardoor ik me veilig voel en erachter moet zien te komen wat ik ben, blijken al die opborrelende energieën, waardoor we ons altijd hebben laten opzwepen om juist te kunnen handelen, om echt of onecht te kunnen zijn of wat dan ook, voor ons uiteindelijk voedsel te zijn. Ze zijn er om gade te slaan, dat is alles. De impulsieve drang om ze kwijt te raken verdwijnt. Het is niet zoiets als een ontwaken, het bereiken van een of andere goddelijke toestand of iets van samadhi, het is gewoon weg. Dat is ook waarom de Boeddha het "uitdoven" noemt. De Boeddha sprak er nooit over in van die dramatische termen. Nirwana betekent gewoon "de pijp uitgaan", "uitdoven", "aan het eind geraken", "op zijn eind lopen". Er komt een eind aan dat bijgeloof en omdat het op zichzelf inconsequent en immaterieel is en zelf geen enkele intellectueel bewuste component heeft, is er niets meer van over als het eenmaal verdwenen is! Het is een verdwijning zonder overblijfselen, het laat geen sporen na. Daarom ook hebben we soms lange tijd niet eens in de gaten dat het al een tijdje weg is. Maar uiteindelijk ben jij het, hier, alleen jij die kijkt en kijkt en kijkt, naar alles kijkt en steeds minder betrokken raakt en nog minder energetisch verstrengeld raakt met wat er allemaal gebeurt.

Ik hoorde je zeggen, of ik heb ergens een van je antwoorden op de vele e-mails gelezen, dat het, wanneer je jezelf eenmaal ziet, daarna allemaal vanzelf gaat, klopt dat? Is het iets onontkoombaars?

Dat is zeker mijn ervaring en ook die van veel mensen die mij daarover schreven, trouwens. Carla en ik doen dit werk nu al zo'n tien jaar en ik heb altijd geworsteld met dezelfde constellatie hier, met dezelfde verwarring en dezelfde misverstanden en moeilijkheden bij het mezelf trachten uit te drukken, net als iedereen. In die tien jaar heb ik altijd geprobeerd zo duidelijk mogelijk en onomwonden te zeggen wat mijn mening is en het resultaat van die inspanningen met al jullie bijdragen samen hebben eraan bijgedragen dat het me steeds beter afgaat. Jullie geven mij richtsnoeren, jullie zijn mijn leraren bij dit werk. Jullie zijn degenen die laten merken of ik op het goede spoor zit als ik spreek en of jullie ook werkelijk horen wat ik zeg of misschien iets aansnijd dat absoluut niet bij jullie binnenkomt.

In de afgelopen tien jaar heb ik veel gezegd dat ik vandaag niet meer zou herhalen. Toen ik begon wist ik niet beter, verplicht als ik me voelde aan allerlei spirituele denkbeelden. Ik wilde er zeker van zijn dat alles wat ik zei in overeenstemming was met wat iedereen sinds het begin der tijden had geroepen en ik verbond er dezelfde rechtsgeldigheid aan als zij: omdat we het gedurende meer dan vijfduizend jaar zo hebben gedaan, moet het toch wel een bepaald waarheidsgehalte hebben? Maar door de tijd heen is dat steeds meer weggezakt. Tot nu dan, want ik beschouw het nu als een geestelijke afwijking.

Kijk, ik zie het zo, en mogelijk kan niemand er iets mee want ik ben bang dat het slechts een beschrijving is van de werkelijkheid net als al die andere beschrijvingen van de realiteit: de bedoeling is jullie een context te bieden waarbinnen je kunt nadenken over de waarde en bruikbaarheid, het nut en de werkelijke aard van vichara in je leven. Ik bedoel hier niet jullie de les te lezen over hoe de dingen werkelijk in elkaar steken, omdat dat gegeven voor ons allen duidelijk is en het zich recht onder onze neus bevindt. Het is dus onnodig daarover iets te zeggen, of het te definiëren, te ontrafelen, te ontleden, want het is gewoon hier. Ik vertel dit verhaal wel om je te laten zien wat de echte ervaringen zijn van iemand die gedurende zeer lange tijd betrokken is bij vichara.

De hele schepping is de vichara. Het is die plotselinge toename, die opwelling van allerlei dingen, van sensaties, gevoelens, van voorwerpen en gedachten en ervaringen; die zich voortdurend openbarende schepping is de vichara. De reden waarom we het hebben over zelfonderzoek is omdat het een vertaling betreft, en volgens mij niet eens zo'n goede, van een oud gebruik van de Ariërs toen die lange tijd geleden arriveerden in het noorden van India. Dat gebruik heette toen atma vichara en dat werd later vertaald in "zelfonderzoek", maar die uitdrukking geeft de vichara in het geheel niet juist weer. Ik heb het eens opgezocht in een aantal Sanskriet woordenboeken die op het internet te vinden zijn en ze geven nagenoeg allemaal een lijst met Engelstalige synoniemen. Het Sanskriet woord voor "vichara" heeft een ellenlange lijst met synoniemen die vaak helemaal niets met elkaar gemeen hebben. De vertaling van het woord "vichara" in het Nederlandse "zelfonderzoek" doet ongetwijfeld tekort aan de werkelijke betekenis in het Sanskriet, toen dat nog een gesproken taal was. We kunnen eigenlijk niet weten wat het precies voor die mensen in India betekende. Uit eigen ervaring merkte ik bij mijn pogingen om zelfonderzoek te doen echter dat het niets te maken heeft met het onderzoeken van wat dan ook en eigenlijk niets anders is dan kijken; het werd mij duidelijk dat met vichara niets anders werd bedoeld dan de schepping, die voortkomt uit de onmogelijkheid voor de werkelijkheid om niet naar zichzelf te kijken. Ik weet niet hoe ik dit anders moet zeggen. Alles wat ik nu nog zeg, is duidelijk teveel.

De vichara kijkt naar de realiteit door de realiteit en dus is vichara het geheel van de schepping. Het is geen oefening die we uitvoeren met als doel onszelf te bevrijden van het idiote idee dat we worden bedreigd en in gevaar verkeren, het is het geheel van de schepping en de aard van het zijn om naar zichzelf te kijken. Dat is wat zijn doet, het kijkt naar zichzelf en om naar zichzelf te kijken, moet er van alles gebeuren. Vandaar de schepping! Voor mij is dat de vichara. Onze bewuste aanvang met vichara wordt belemmerd en tegengewerkt door ons verkrampte vasthouden aan het idee dat wij zulke breekbare entiteiten zijn die in gevaar verkeren en allerlei risico"s lopen en we willen er liever niet aan beginnen omdat het zo'n chaotische toestand geeft. Er zijn geen wetten binnen de vichara, dat heb ik wel gemerkt als ik erover kom te spreken, het is eigenlijk hetzelfde als bij gesprekken over de Tao, met dien verstande dat daarbij geen sprake is van die woestenij, die chaos.

Dit is wat er aan de hand is: we vormen een persoon met al zijn eigenschappen, verdedigingsmechanismen, positieve en negatieve punten en allerlei dingen die veranderd moeten worden, alle wensen, alles wat aan mezelf veranderd dient te worden inclusief het eindeloze laveren, veranderen en bewegen en dan zeggen we "Dat ben ik en ik ben er voortdurend mee in de weer. Ik blijf eraan werken en meld me wel als ik het allemaal voor elkaar heb." Op die manier kijken wij en we doen eigenlijk nog veel meer. We proberen ook iets te doen aan datgene dat juist werd gevormd door de context waarin het opkwam.

Plotseling verschijnt er iemand ten tonele en zegt: Wacht nou eens even. Het is allemaal in orde, blijf er vooral naar kijken, daar is niets mis mee, probeer maar gewoon om het te herstellen. Ik bedoel, als je een of andere oefening kan vinden die jou van je negatieve gedachten af helpt, of je iets geeft waardoor je opeens van je buren gaat houden, direct doen! Ga dus vooral door met wat je doet, twijfel niet. Maar kijk gedurende een tel naar jezelf. Als je even je aandacht op jezelf richt en kijkt, zie je de vichara, je kijkt naar jou en daarna wend je je weer af en ga je verder met gedachten als "Oh, ik weet niet of ik dit of dat nog wel nodig heb, of juist niet. Wat bedoelt die persoon daar eigenlijk mee? Ik weet het niet, is dat nu mijn ware zelf? Wat is het?" Voor je het weet word je weer helemaal in beslag genomen door die geestelijke afwijkingen, narcistische denkbeelden en zo verder. Er komt echter een moment waarop je denkt "Ik ben hier, ik zal eens even naar mezelf kijken" en dan doe je dat.

Vanaf het moment dat die opzettelijke, bewuste beweging van je persoonlijk bewustzijn om naar de werkelijkheid te kijken plaatsvindt, houdt het niet meer op. Ik heb dat al vaker gezegd. Vroeger zei ik het voortdurend, maar tegenwoordig doe ik dat niet meer zo snel, omdat ik het gevoel heb gekregen dat er niet meer zo'n behoefte aan is omdat het een beetje passé is, maar vroeger zei ik altijd "Vat het allemaal niet te serieus op." Laat ik het echter toch nog maar eens zeggen: Wees niet te ernstig, geef er niet je baan voor op. Gewoon even naar jezelf kijken wanneer het in je gedachten opkomt. Maak je geen zorgen over al die keren dat je het verzuimde te doen, kijk even naar jezelf als je eraan denkt.

Ik weet zeker dat het in je zal opkomen, niet omdat er iets te leren valt, of dat je er helderder door wordt of alles beter gaat begrijpen, maar eenvoudigweg omdat je ernaar terugkeert omdat je al eens naar jezelf hebt gekeken. Het zal gewoon in je wezen naar boven komen borrelen. Dat kan een gedachte zijn als "Oh, ik sta in de rij bij de kassa, zei John niet dat ik dan even naar mezelf moest kijken?" En dan kijk je naar jezelf. Wat nodig is, zal verschijnen. De enig echte bevestiging van de vichara is het feit dat het doorgaat. Zo is dat. Dat is wat ik je zeg. Is dit een antwoord op je vraag? Is het overigens jouw ervaring ook niet? Jij doet het toch ook voortdurend?

Ja, dat is zo. En het wordt iets heel natuurlijks voor me. Is dat misschien het juiste woord, natuurlijk?

Ja, het is iets natuurlijks, prima gezegd, het is natuurlijk, je bent dan in je natuurlijke doen...

Het is dus eigenlijk natuurlijk om naar jezelf te kijken.

Dat is die natuurlijke staat die Ramana bedoelt.

Ik heb nog een andere vraag die te maken heeft met het maken van keuzes, hetgeen soms nogal een kwelling voor mij is. Ik zie nu het onderliggend geloof dat ik risico"s loop en bedreigd wordt en dat ik er zeker last mee zal krijgen als ik niet de juiste keuze maak; in ieder geval krijg ik niet het resultaat wat ik me ervan heb voorgesteld en dat houdt volgens mij allemaal verband met elkaar...

Het heeft inderdaad met elkaar te maken. Maar mocht het idee in je opkomen dat je moet ophouden met erover na te denken of in dit soort zaken een keus heb, dan is dat ook weer een onderdeel van die geestelijke afwijking. Het is ook dan weer een poging om iets aan jezelf te verhelpen, zie je dat? Het is niet nodig je zorgen te maken of er sprake is van keuzes of niet en dat soort dingen. Als er iets te kiezen valt, dan kies je, als er geen sprake is van een keuze, dan is ook dat een gegeven en je innerlijke strijd daarover verandert daar helemaal niets aan. Zolang je het gevoel hebt dat er iets te kiezen valt, maak dan de juiste keuze. Ik voorspel je dat je op den duur je interesse in het maken van keuzes zal verliezen. Dat is mijn ervaring. Het is na verloop van tijd niet meer zo interessant voor je om te kiezen en daarmee zal de afstand tussen jou en je leven verdwijnen.

Ja, zo voelt het inderdaad, ik wil eigenlijk niets hoeven kiezen. Waarom zou ik moeten kiezen? Nou, dat is in ieder geval erg duidelijk. Nogmaals hartelijk dank, het was heel verhelderend. Dankjewel.

Oh, niets te danken. Ik ben blij je hier te zien.

***

Toen jij zei "Kijk naar jezelf" moest ik plotseling aan mijn moeder denken toen ik klein was, of aan een onderwijzer die allebei hetzelfde zeiden op momenten dat ik iets verkeerds had gedaan. Weet je wat ik bedoel? Je bent klein en dus probeer je erachter te komen wat het te betekenen heeft en je denkt "Okay, ik kijk naar mezelf" en het moet iets ergs zijn, want dat zie je aan het gezicht...

Ja, ik weet het en ik moet er ook telkens aan denken als ik zeg: "Kijk toch eens naar jezelf." Ik realiseer me dat en toen ik er voor het eerst mee begon, moest ik altijd inwendig grinniken over hoe het wel zou klinken als ik een moeder zou zijn; "Kind, kijk nou toch eens, kijk nu wat je doet! Beheers je!" Ik heb onbewust besloten er niets aan te veranderen, want als het inderdaad zo"n soort trilling veroorzaakt, zo'n moment van desoriëntatie, dan is het goed om het op die manier te zeggen. Je kunt ook naar jezelf kijken. Je bent hier, je bent nooit absent, je bent er nooit niet. Kijk en ontdek. Als het klinkt alsof het zo is, bewijs dan voor jezelf dat het niet komt omdat je naar jezelf kijkt. Kijk en zie of je ooit absent bent. Kijk en zie. Je bent hier, dat weet je toch?

Ja, dat weet ik...

Natuurlijk weet je dat, er is geen twijfel over mogelijk. Wanneer je kijkt, zal je zien dat dat het enige is waarvan je zeker bent. Er is niets anders zo zeker dan je eigen bestaan. Al het andere is voorwaardelijk. Kijk daar eens naar, kijk eens naar die zekerheid, kijk of je kunt ontdekken hoe die zekerheid voelt. Wanneer je overigens alleen al het voornemen hebt om naar jezelf te kijken, zul je al slagen, dat beloof ik.

Ook al weet ik niet hoe?

Je kunt niet weten hoe. Niemand weet hoe. Degenen bij wie het verdriet allang is verdwenen kunnen het je overigens ook niet vertellen. Ik begon aan het avontuur van de vichara met de slechtst denkbare ideeën erover, de grootste misverstanden, de allerergste zekerheden en de meest starre overtuigingen over hetgeen ik moest zoeken. Ze overtreffen je stoutste verwachtingen als het erover gaat hoe stompzinnig ze wel niet waren. En toch maakt het niet uit, want het is je voornemen om te kijken, jezelf te zien dat telt en dat kan niet worden ontkend. Dat beloof ik. Het lijkt misschien niet zo, maar het is een belofte.

Dank jullie wel allemaal. Ik meen het echt als ik zeg dat jullie mijn leraren zijn bij dit werk. Jullie leren mij hoe ik zo effectief mogelijk moet praten om in die dikke wolk van geestelijke afwijkingen die nu eenmaal onze aard is, door te dringen. Dank daarvoor. Ik zie jullie wel weer een keer en houd alsjeblieft contact met mij. Ik hou van jullie allemaal.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland.

© 2008 John Sherman. Enkele rechten voorbehouden.

Terug