Een ontmoeting met John Sherman in Ojai, Californië op 20 juli 2008

Middagbijeenkomst tijdens een workshop met John Sherman - Ontmoeting # 1

Welkom. Ik ben zeer opgetogen jullie hier allemaal te zien en in jullie midden te zijn. Het valt me op dat dit een bijzondere bijeenkomst is. Er zijn allerlei mensen die reeds lange tijd bij me op bezoek komen en ook velen die me nog nooit hebben gezien. Dat is goed.

Ofschoon jullie hier al een tijd komen, of heb je mogelijk geluisterd naar mijn podcasts, misschien video's bekeken of op het web allerlei dingen over mij gelezen, dan zou ik je toch willen vragen dat allemaal even te vergeten. Laten we eens kijken of we bij het begin kunnen beginnen. Daar is zijn een paar redenen voor: ten eerste is het sowieso goed om bij het begin te beginnen, omdat we ons daar nu bevinden. We staan allemaal aan het begin. Ten tweede verandert mijn manier van communiceren voortdurend, hoewel wat ik te zeggen heb heel duidelijk en helder is. Eerlijk gezegd denk ik dat ik er steeds beter in word, maar dat oordeel laat ik graag aan anderen over. Laten we dus bij het begin beginnen. Laten we net doen alsof we elkaar nog nooit eerder hebben gezien, zelfs als je elkaar al eens eerder hebt ontmoet en van daaruit beginnen.

Ik kom hier, zoals overal, om te spreken over wat volgens mij het allerbeste nieuws dat de mensheid ooit te horen heeft gekregen. Dat goede nieuws gaat over de absolute mogelijkheid, hier en nu (zeker gedurende je hele leven) om zelf volkomen bevrijd te raken van misère en lijden en van de onderhuidse angstgevoelens met betrekking tot de moeilijkheden van het menselijk leven. Het is mogelijk om helemaal bevrijd te raken van alle vrees en de vijandige relatie die je hebt met je leven. Het is absoluut mogelijk, zonder van je te vragen een nieuw geloof aan te nemen, zonder te eisen enig nieuw begrip aan de dag te leggen over de aard van de werkelijkheid, zonder te eisen dat je een oud geloof of gangbare spirituele oefeningen of begrippen over de aard van de werkelijkheid over boord moet zetten, zonder van je te vragen iets te veranderen aan je manier van denken of aan je leven, je oefeningen, je daden of relaties.

Dit is erg goed nieuws omdat het zo langzamerhand duidelijk mag zijn dat al onze inspanningen iets te doen aan de dingen die we denken, de dingen die we doen, de dingen die we graag zouden willen of niet, iets te doen aan de emotionele ervaringen en relaties en zelfs aan het leven zelf, kortom alles dat we op al die gebieden hebben ondernomen, hopeloos mislukt is. We hebben nooit iets kunnen vinden dat ons meer dan slechts een kortstondig opbloeien van een fijn gevoel, een kortdurende gevoel van opwinding, gevoelens van gelukzaligheid, van vrede of rust opleverde. Dit soort ervaringen van gelukzaligheid, van vrede of een rustige geest, hoe mooi en zoet ze ook zijn, komen en gaan en ze worden afgewisseld door momenten van ontevredenheid, verdriet, angst, vrees, vijandelijkheden, agressie, verlies en hopeloosheid, die evengoed van voorbijgaande aard zijn. Dat hele scala van ervaringen — en de relatie die we daarmee hebben — noemen we gekscherend (of misschien ook wel niet zo lacherig) "ons leven". Alles dat we ooit ondernomen hebben om iets aan die dingen te veranderen, is mislukt, behalve dan gedurende slechts een enkele korte ogenblikken. Uiteindelijk staan we toch weer met lege handen, zoals gewoonlijk; moeten we het leven, dat zo er zo beloftevol uitziet en toch niet in staat blijkt te zijn die belofte waar te maken, helemaal zelf ter hand nemen, een leven dat in paniek begint en eindigt met de dood.

Wat al onze inspanningen om in dit leven gelukkig te worden dwarsboomt en de oorzaak is van alle misère en lijden, van hoegenaamd alle vrees en zorgen, is het diepgewortelde, nooit onderzochte en onzichtbare geloof dat ik hier in gevaar ben; de rotsvaste overtuiging dat ik in dit leven, in dit lichaam en in deze geest gevangen zit en dat ik het slachtoffer ben van de voortdurende veranderingen en schijnbaar genadeloze minachting waarmee het leven zich aan mij voordoet. Diep in ons binnenste bevindt zich dat ononderzochte, onzichtbare en diepgewortelde geloof dat ik hier risico loop en dat wat hier gebeurt me of zal helpen of pijndoen; een innerlijk gevoel dat er sprake is van een fundamentele eis waardoor ik me verplicht voel van alle verschijnselen die zich aan me voordoen te moeten uitzoeken wat goed is en wat slecht en dat ik moet proberen het goede te behouden en me van het slechte te ontdoen en de onbetekenende zaken moet negeren.

Dit is al aan de gang vanaf het allereerste paniekerige moment waarop het bewustzijn opkwam in die chaotische maalstroom van energie en gevoel, van plezier en pijn, van honger en dorst, tevredenheid en ontevredenheid en we toen nog geen flauw benul hadden wat het allemaal te betekenen had. Er was alleen die maalstroom vol beweging, energie en behoefte. Het is niet verrassend en volkomen begrijpelijk, gegeven dat paniekmoment van onze geboorte, dat we worden gekweld door een gevoel van gevaar, veroorzaakt door de waanzin om ons heen, dat ons zo plotseling overvalt en door onze schijnbaar kwetsbare positie daarin. Het is niet verbazingwekkend dat we een standpunt innemen, een stelling betrekken van waaruit ik me kan verdedigen en van waaruit ik kan proberen te begrijpen wat er allemaal gebeurt en te trachten iets te worden dat vrij is van psychische angst en bevreesdheid, iets te worden dat me stabiliteit kan bieden.

Dat is wat we ons verdere leven doen. We zijn betrokken in een reeks eindeloze pogingen een identiteit te scheppen die bevredigend is, een persoonlijkheid te kweken die afdoende werkt. Maar we slagen daarin nooit, omdat de identiteiten die we proberen te creëren oneindig fluctueren. Bovendien werken ze geen van alle; om te beginnen hebben ze niets met ons van doen en we hebben hoegenaamd niets te vertellen over de vorm van het karakter dat gevormd wordt in die jungle van onverklaarbare en niet uit te leggen ervaringen en sensaties. We trekken dus al snel de conclusie dat het probleem wordt gevormd door het leven zelf, hoewel we dat misschien ontkennen — door de manier waarop het leven vorm aanneemt, hoe het zich ontwikkelt, door de intelligentie of juist het gebrek daaraan, door ons begripsvermogen of juist de afwezigheid daarvan. Ik denk dat het probleem voor mij in dit leven het leven zelf is en onderworpen ben aan haar krankzinnigheid. En dat, wat ik ook probeer en onderneem, ik er helemaal niets aan kan veranderen. En ik probeer het toch zo hard. Ik doe toch zo mijn best om goed te zijn. Ik heb mijn hele leven gepoogd om goed te zijn, omdat ik aldoor heb geweten dat goed zijn me vrede en vervulling zal brengen. En ik heb hopeloos gefaald.

Zodoende functioneren we voortdurend vanuit de vaststelling, dat geloof, dat het probleem wordt gevormd door het leven; het denken vormt het probleem, de emoties zijn het probleem, relaties zorgen voor de problemen en er moet toch iets zijn dat ik kan doen teneinde een identiteit op te bouwen die werkelijk voor me werkt in het moeras van waanzinnige verschijnselen, van alles dat opkomt en weer verdwijnt. Maar het leven vormt helemaal niet het probleem en in die misvatting ligt de zekerheid besloten van ons falen; daarin ligt het voortduren van onze ellende en ons lijden besloten, omdat we ten onrechte ons leven als de schuldige factor hebben aangewezen.

Het leven vormt geen enkel probleem. Het leven heeft je nooit pijn gedaan of je op wat voor manier ook geholpen. De wereld heeft je nooit gekwetst of geholpen, hoe dan ook. Al die dingen die we buiten onszelf waarnemen — het leven, gedachten, emoties, het smachten, verwarring, helderheid, stompzinnigheid, intelligentie — hebben niets met ons te maken. Zodoende stel ik vast dat het probleem wordt gevormd door dat geloof. Hoewel dat in spirituele kringen als algemeen en bijna routinematig wordt gedacht, wordt het probleem ook niet gevormd door misidentificatie. Op dit ogenblik word ik volkomen vereenzelvigd met iemand die hier iets nuttigs te vertellen heeft, jullie probeert over te halen, enzovoort, maar dat heeft met mij helemaal niets te maken. Wanneer ik straks weer naar huis ga en het eten klaarmaak, word ik vereenzelvigd met degeen die het eten bereidt, of als de chauffeur van de auto als ik onderweg ben, de persoon die de boodschappen doet, of 's avonds televisie zit te kijken. En als ik me tot ieder van jullie persoonlijk verhoud is mijn rol een heel andere dan wanneer ik me tot jullie richt vanuit deze stoel hier.

We veranderen, zonder daar moeite voor te hoeven doen, voortdurend van personage dat we aan de buitenwereld en onze innerlijke wereld tonen, teneinde informatie te verzamelen over de manier waarop we trachten bezig te zijn. Dat vormt dus niet het probleem. Misidentificatie is dus niet het probleem. We zijn eraan gewend en het is absoluut niet de veroorzaker van het probleem. Het werkelijke probleem is dat onzichtbare, niet onderzochte geloof dat ik hier risico loop en dat ik ben overgeleverd aan wat hier allemaal gebeurt.

Een geloof, en zeker een geloof waarop ik van alles en nog wat baseer, is onzichtbaar; het is niet iets dat je binnen je eigen bewustzijn zult aantreffen. Het is zoiets als bij de zwaartekracht. Ik geloof in de zwaartekracht, maar ik kan werkelijk niets in mezelf ontdekken dat ik kan aanwijzen als "geloof in de zwaartekracht". Ik begrijp hoegenaamd niets van de zwaartekracht en ik sta hierin zeker niet alleen; niemand begrijpt de zwaartekracht, maar we geloven erin. Ik geloof dat wanneer ik mijn bril laat vallen, dat hij zeker op de grond terecht komt en misschien wel zal breken. Ik heb die overtuiging nog nooit onderzocht, ik denk er ook niet over na als zijnde een geloof, maar juist dit geloof in de zwaartekracht beïnvloedt elk wakend ogenblik. Het bepaalt de manier waarop ik fysiek in de wereld functioneer — de manier waarop ik beweeg, loop, zit, de manier waarop ik dingen vasthoud en erop let ze niet te laten vallen. Het is allemaal doordrongen van dat niet onderzochte geloof.

Het geloof, de overtuiging dat ik risico loop in dit leven, is iets soortgelijks. Ik ben me er niet van bewust, ik kan niets in mijn bewustzijn ontdekken dat beantwoordt aan de term van een "geloof dat ik in het leven een bepaald risico loop", maar ik kan wel de aanwezigheid ervan afleiden uit die onderhuidse vrees en angst die me voortdurend plaagt en die ik zo wanhopig van me probeer af te schudden, te voeden, tevreden te stellen, te ontwijken, de nek om te draaien, te negeren of te ontkennen. Het zijn allemaal strategieën die ik gedurende mijn hele leven heb ontwikkeld om grip te krijgen op die onderstroom van angst en vrees, om mijn leven een beetje op afstand houdend uit angst dat ik erdoor gekwetst zou kunnen raken, voortdurend met een scheef oog in de gaten houdend om pijn te voorkomen of om uit te kijken naar iets dat me kan  helpen. Ik onderzoek nooit iets met betrekking tot de relatie die ik met mijn leven heb. Maar het wijst in ieder geval naar dat geloof, die innerlijke overtuiging dat ik gevaar loop. Als dat geloof waar is, zoals de zwaartekracht waar schijnt te zijn (het lijkt in ieder geval nog steeds te werken, toch?) dan is die relatie met mijn leven volkomen rationeel en steekhoudend en moet ik dus mijn best doen beter onderscheid te maken tussen wat goed is en wat slecht, enzovoort.

Omdat al mijn pogingen daartoe echter niet blijken te werken, is het misschien toch niet waar. De eerste mogelijkheid die ik jullie vraag in overweging te nemen, is dat het niet waar is. In feite is dat het enige dat ik jullie vraag te overwegen. Als dat geloof, waarvan we moeten toegeven dat het wel degelijk speelt, de oorzaak is van alle ellende, wat kan ik dan doen om er vanaf te komen? Al het andere doet niet ter zake waar het gaat om dat ene centrale existentionele onderwerp betreffende mijn angsten en mijn vrees, mijn verdriet en mijn lijden vanwege het gevoel dat ik in dit menselijk leven gevangen zit. Wat kan ik dus doen om daar vanaf te komen? Ik kan het niet zien. Ik kan mezelf er niet vanaf praten, want daardoor zou ik mezelf juist midden in die luchtbel van dat bewustzijn plaatsen die nu net de oorzaak van het hele gebeuren vormt. Ik kan er ook niet uitkomen door het trachten het te begrijpen. Ik kan hier rustig zitten en het allemaal bevatten en toch is hij er nog steeds, die onderstroom van angst en vrees, "ik moet er eens goed over nadenken, proberen het allemaal te begrijpen... Nou ja, het staat me nog niet zo helder voor de geest, omdat het er nog steeds is, ik ben bang dat ik het nog niet goed genoeg begrijp om voor eens en voor altijd van het onderwerp te worden verlost."

Het onderwerp waarvan we wensen te worden verlost, is juist het onderwerp van de identiteit. Dat is de reden waarom het heeft kunnen gebeuren dat er in spirituele kringen zo clichématig wordt gesproken over misidentificatie. De identiteit die dit geloof kleurt is die van een entiteit die gevangen zit in een leven. Wat hier op het spel staat is de meest primaire kern van identiteit, en niet die van misidentificatie. Teneinde bevrijd te raken van gekte, lijden, agressie, verdriet en hartzeer als gevolg van die paranoïde desillusie die me zegt dat ik hier gevaar loop, moet ik mezelf verlossen van dat geloof.

Hoe moet je dit doen? Nou, eigenlijk is het heel eenvoudig. Wat moet gebeuren, is dat geloof direct in het licht van de werkelijkheid plaatsen. Dat geloof, waar het zich ook maar bevindt en wat het ook maar is, moet je plaatsen in het licht van de realiteit en het licht van de realiteit ben jij.

Ik vernam hierover voor de eerste keer door het lezen van transcripties van gesprekken die Ramana Maharshi tijdens zijn leven voerde. Ik had wel veel moeite met die transcripties want ik snapte niets van Ramana Maharshi. Mijn Westers georiënteerde geest was te compact om er ook maar een touw aan vast te kunnen knopen. Ramana Maharshi was een zeer vreemd verschijnsel in deze wereld. Hij leek in geen velden of wegen op al die Indiase goeroes die ons voor ogen staan bij het overdenken van het hele scala aan Indiase spirituele aspiraties. Hij stond daar volkomen buiten. Hij was werkelijk ongelofelijk. En hij was, net als iedereen die iets aan anderen wil uitleggen, gebonden door de beperkingen van zijn woordenschat, zijn begripsvermogen en de culturele context waarin hij verscheen.

Het beëindigen van het verdriet en het lijden veroorzaakt in het geheel geen stortvloed van logische uiteenzettingen die later, zonder verwarring te zaaien, aan anderen kunnen worden doorgegeven. Het beëindigen van het verdriet en het lijden in een leven is gewoon het beëindigen van het verdriet en het lijden in een leven, meer niet. De inspanningen die daaruit voortvloeien, in een poging om te begrijpen wat er gebeurd is, worden volledig beheerst door allerlei beperkingen van de vocabulaire, opvoeding, religieus onderricht en de culturele context die onze persoonlijkheid vormgeven.

Ramana stond dus eigenlijk volkomen buiten de wereld van de Indiase spirituele tradities, hoewel hij er wel degelijk heel goed van op de hoogte was. Hij bracht vele jaren door in stilte en ik denk dat hij veel boeken las om zijn kennis over deze zaken te ontwikkelen, omdat wat hem overkwam per slot van rekening al op zijn zestiende jaar plaatsvond. Toen hij op die leeftijd die buitengewone ervaring meemaakte, kon hij zeker nog niet zo erudiet zijn geweest. Wat hij te bieden had over de manieren waarop verdriet en lijden, vrees en psychische angst zich gedurende een mensenleven openbaren, stond echter ver af van de conventionele spirituele kennis, begrippen en beschrijvingen daarover, zodat die hem hooguit tot op zekere hoogte van nut konden zijn geweest.

Alles wat hij ons probeerde te vertellen was min of meer verborgen in de wirwar van spirituele breedsprakigheid. Niettemin hoorden de mensen wat Ramana bedoelde en spraken er met anderen over wat ze van hem geleerd hadden. Andere spirituele leraren en goeroes die in die tijd ook in de omgeving van Tiruvannamalai leefden, waarschuwden hun volgelingen om bij hem uit de buurt te blijven en waren van mening dat hij hun praktijken ondermijnde.

Ramana's suggesties konden gerust als radicaal betiteld worden; hij nam volledig afstand van alles dat we de afgelopen duizenden jaren hebben uitgeprobeerd om te trachten onszelf van de ellende van het menselijk bestaan te bevrijden. Niets ervan heeft ooit vruchten afgeworpen. De soetra's, de shastra's, de Upanishaden, de Veda's zijn stuk voor stuk geweldige en wonderschone leringen. Zij vormen de hogeschool van alle ervaringen die ons door de jaren heen zijn overkomen in onze zoektocht naar een spirituele oplossing voor de problemen van het menselijk bestaan. Als we ze echter beschouwen als voorschriften, als dingen die we zouden moeten worden teneinde vrij te worden, bevrijd te worden, werken ze in het geheel niet. Het bewijs daarvan is overal zichtbaar: we zijn op dit moment reeds diep gezonken in een wereld van menselijke waanzin.

Die dingen werken niet. Misschien in een enkel geval en bij hoge uitzondering, in bepaalde tijdperken mogelijk, maar wat betreft de bevrijding van de mensheid uit haar lijden hebben ze bitter weinig of zelfs in het geheel geen effect gesorteerd. Ze mogen misschien bij enkele individuen tijdelijke effecten teweegbrengen in hun pogingen enig uitstel te verkrijgen van de angsten in hun eigen geest, maar dat uitstel is altijd vergankelijk.

Het belangrijkste dat me bij Ramana opvalt, is het ongelofelijk pragmatische karakter van zijn leringen en het feit dat ze ontegenzeggelijk resultaat opleveren. In de jaren dat ik in deze vreemde rol werkzaam ben, heb ik bij mensen die me kwamen opzoeken gezien dat het werkt; zelfs nog algemener en prachtiger dan ik ooit had gedacht toen ik ermee begon. Hoewel het enige tijd kan duren eer het vruchten begint af te werpen, vindt bijna iedereen die dit probeert wel een manier om een eind te maken aan het verdriet en lijden, om binnen de kortste keren eigenlijk smoorverliefd op het leven te worden. Ze komen tot het inzicht dat hun leven precies is wat ze altijd al wilden hebben.

Het onderricht dat, in de tijd dat het bekendheid kreeg, atma vichara werd genoemd — ik denk zelf in de tijd van Shankara of in ieder geval ergens rond die periode in de geschiedenis —, was gebaseerd op een vertelling over het menselijk leven en het menselijk lijden. Daarin was sprake  van een vals zelf en een waar zelf en datgene wat het valse zelf verhinderde om door het ware zelf verzwolgen of verlicht te worden, bestond uit het vuil dat de lens op de scheidslijn tussen die twee vertroebelde. Zodoende vormde atma vichara het geheel aan inspanningen, goedschiks of kwaadschiks, die erop gericht waren dat vuil van die lens weg te poetsen opdat het licht erdoorheen kon schijnen.

Ramana Maharshi nam de vichara ter hand en transformeerde die tot een opzettelijke en oprechte poging om jezelf te kunnen zien. Niet je ware zelf, want er zijn er nergens twee van jou te vinden. Alleen maar om jezelf te zien. Atma vichara werd in het Nederlands vertaald als "zelfonderzoek". Ik ben niet zo dol op die term, omdat het belang dat aan het Nederlandse woord "onderzoek" wordt toegekend niets te maken heeft met het eigenlijke werk. Ik noem het, net als Ramana, gewoon de vichara.

Hier gaat het om: als het waar is dat 1) een verkeerd geloof de oorzaak is van alle menselijke ellende en verdriet, van alle agressie, moord en doodslag, genocide, verkrachting, hebzucht, diefstal en verschrikking; en 2) als het waar is dat die verkeerde overtuiging betreffende mijn aard, die me zegt dat ik hier in gevaar verkeer en kwetsbaar ben voor de op en neergaande levensenergie, en het bovendien deze verkeerde overtuiging is die er de oorzaak van is dat ik voortdurend beslis wat goed is en dus moet behouden en dat wat ik slecht vind moet zien te lozen, dan is de enige oplossing voor dit probleem het rechtstreeks kijken naar jezelf en onderzoeken of je ooit pijn hebt geleden, pijn is overkomen of enig risico hebt gelopen onder welke omstandigheid dan ook. Je hoeft dit niet te begrijpen of een nieuw verhaal te verzinnen over wie je bent, wat je bent of over hoe je je verhoudt tot het leven. Breng eenvoudigweg je persoonlijk bewustzijn in rechtstreeks contact met de jou-heid van jou, met de ik van jou, met het gevoel van het jou, met het gevoel van jezelf dat altijd aanwezig is.

Hier volgt mijn ervaring, die overigens dezelfde is van veel mensen die ik inmiddels gesproken heb. Als je, wanneer het in je opkomt om het te doen, even stopt met waar je mee bezig bent en dan onderzoekt of je op dat ene moment misschien, al is het maar voor heel even, dat vluchtige gevoel van die onder de oppervlakte aanwezige, onveranderlijke realiteit die je bent, kunt waarnemen — dat wat voelt als jij, dat gevoel van zelf dat nooit is veranderd — dan doet het ernaar kijken al het werk. Dat gevoel van jij verandert nooit en omdat het nooit verandert, is het overal en nooit afwezig. Omdat het nooit afwezig is, is het absoluut de meest elementaire werkelijkheid binnen je bewustzijn. We zien het in ons hele leven altijd over het hoofd als we op zoek zijn naar een oplossing voor het probleem. Wat ik van jullie vraag is je bewustzijn, het brandpunt van je aandacht, te richten op het naar jezelf kijken.

Let op het volgende: je zult niets aantreffen en het is juist dit "niets zien" dat in spirituele kringen heeft geleid tot het verhaal dat je dus niet zou bestaan. Maar dat is baarlijke nonsens, kijk maar, je bent toch hier! Niemand in deze zaal twijfelt er ook maar een moment aan dat hij of zij hier is. Je kunt er misschien een filosofische discussie over houden, maar dat jullie hier zijn, staat als een paal boven water.

Wanneer je naar jezelf op zoek gaat, zie je niets, omdat licht nu eenmaal onzichtbaar is; het zonlicht is onzichtbaar, al het licht is onzichtbaar. Het licht van het bewustzijn is ook onzichtbaar. Maar je zoekt naar jezelf — je kijkt en kijkt en gebruikt daarbij je intelligentie. Dit is geen spirituele oefening die de geest, het menselijk intellect en het begripsvermogen demoniseert. Het demoniseert niets, maar wijst ons erop dat de geest ten diepste begrensd is en dat het de opgelegde taak ons te bevrijden van de ellende van het leven niet ten uitvoer kan brengen. Bij de vichara gebruik je je intelligentie, je scherpzinnigheid en je intuïtie om in je binnenste op zoek te gaan naar jezelf en te kijken of je ziet waar ik het over heb als ik "jij" zeg.

Dat naar jezelf kijken doet al het werk. Dat is werkelijk goed nieuws. Geleidelijk brengt het bij herhaling richten van de aandacht op de taak te trachten naar jezelf te kijken, het persoonlijk bewustzijn in contact met de werkelijkheid van jou en zal onherroepelijk tot gevolg hebben dat die onderhuidse overtuiging dat je hier gevaar loopt, of dat er enige hoop voor je zal zijn, of dat hier iets wordt aangetroffen dat je kwaad doet of juist zal helpen, verdwijnt.

Het enige lastige hierbij is, dat er niet onmiddellijk resultaat merkbaar is. Als we het voorbeeld nemen van een meditatieoefening, waarvan je weet dat die je in een toestand van volkomen gedachteloosheid zal brengen, je een lege geest vol vrede en helderheid zal verschaffen, dan kan ik je precies uitleggen wat je moet doen; als je leert hoe dat moet, voorspel ik je dat een dergelijke toestand het resultaat zal zijn van die bepaalde meditatie. Er is niets mis met dat soort meditaties. Er is niets mis met alles dat we doen.

De vichara levert echter niet op die manier resultaat op. Er is geen plotselinge omslag naar helderheid en inzicht waarbij je tegen jezelf zegt "Oh, ik begrijp het nu allemaal. Ik begrijp alles nu volkomen, ik zie het nu allemaal in. Het is me nu volledig duidelijk." Er is geen sprake van het plotseling ertussenuit piepen van je denken, geen onmiddellijk opkomen van gevoelens van gelukzaligheid en vrede. De vichara geeft je niet direct resultaat, geen onmiddellijk voldoening. Behalve dan — en dit is de enige bevestiging van de vichara — dat het onderzoeken, wanneer je er eenmaal aan begint, voortdurend zal terugkeren. Dat is het teken van bevestiging, wanneer je eenmaal begint, keer je er steeds weer opnieuw naar terug. Je hoeft je geen ijzeren discipline op te leggen en op vaste tijden de vichara te doen; je doet het gewoon op momenten dat het bij je opkomt. En als je er eenmaal mee begint, komt het steeds in je gedachten naar boven. Je krijgt er niets van, maar je blijft er mee bezig. En geleidelijk — soms pas na lange tijd, soms al na vrij korte tijd — zal je misschien op een zeker moment tegen jezelf zeggen, "Weet je wat? Ik houd eigenlijk wel van dit leven. Het is achteraf gezien niet eens slecht."

En op enig moment zal het je gaan dagen dat alle manieren waarmee je het leven gewoontegetrouw tegemoet bent getreden, beginnen af te kalven — de hele afgescheidenheid en afstandelijkheid ten opzichte van je leven begint te verdwijnen. Na verloop van tijd zul je op een punt aanbelanden waarop je niet langer probeert jezelf te onderzoeken om te zien of je hier al dan niet bent. "Ben ik hier al? Ben ik al ontwaakt? Heb ik mezelf al gerealiseerd? Ben ik inmiddels pijnvrij?" Dat verdwijnt allemaal op den duur.

Ik ben er heilig van overtuigd dat, wanneer het mogelijk is een groot aantal mensen reeds te bevrijden van dat onderhuidse, vervelende geloof dat ze hier een bepaald risico lopen en dat ze hier op een of andere manier geholpen kunnen worden of schade zouden kunnen oplopen, de hele mensheid daardoor ook bevrijd zal worden. Op dezelfde wijze als het jou zal overkomen, zal er dan sprake zijn van een redelijke mate van ontspannenheid voor de hele mensheid, een zekere mate van minder terughoudendheid ten opzichte van het leven in het algemeen.

Iets anders helpt niet, dat weten we inmiddels wel. Dit werkt en dit is het enige dat ervoor nodig is. Het is nagenoeg onmogelijk te vertellen hoe je het moet doen. Hoe zou ik jullie kunnen vertellen hoe je naar jezelf moet kijken? Hoe kan ik zeggen waar jullie jezelf kunt vinden? Hoe kan ik jullie vertellen welke oefeningen, welke houdingen en welke methoden om je aandacht te richten voor jullie succesvol zullen zijn? Je moet het helemaal zelf doen. Je moet het zelf zien uit te vinden. En het grote nieuws is, dat daar absoluut niets mis mee is; er is niets mis met het er zelf over nadenken; er is niets mis met je er druk over te maken. Het werkelijk goede nieuws is dat je helemaal niets verkeerd kan doen. Wanneer de intentie eenmaal vorm begint aan te nemen in je innerlijk, kun je absoluut niets fout doen.

We zijn op zoek naar persoonlijke verlichting, we zoeken bevrijding, we streven naar zelfrealisatie. We verlangen al die dingen als onderdeel van onze eindeloze pogingen een eind te maken aan die ellende van het menselijk bestaan. De idee van een persoonlijke bevrijding is letterlijk absurd. De idee van zelfrealisatie is pleonastisch. Dit is de waarheid over realisatie: deze levens zijn de realisatie van het oneindig bewustzijn, deze levens zijn zelfrealisatie. Deze levens zijn precies waar we zo naar verlangen als we streven naar zelfrealisatie. Het is daarom dus niet zo verbazingwekkend dat juist dat streven naar zelfrealisatie zo problematisch en onbevredigend verloopt. Deze levens zijn wat we altijd hebben willen hebben; deze levens zijn het aangezicht van eeuwig bewustzijn. Deze levens, deze hele wereld en alles dat erin aanwezig is, vormen het aangezicht van het eeuwig bewustzijn, het eindeloze oprijzen van de energie van zelfinzicht dat de schepping van het universum vormgeeft.

Het universum, deze levens, en alles daarin, zullen zich uiteindelijk openbaren als de vichara, als de oneindige ontdekking van het aangezicht van de werkelijkheid, het oneindige ontdekken van wat het is, wat het doet, waar het is en hoe het eruit ziet. Het eindeloze oprijzen van alle manifestaties en verschijnselen, opkomst en ondergang, komen en gaan, is de vichara op zich, en dus zal er een tijd aanbreken waarin de individuele inspanning zichzelf te bevrijden van verdriet en ellende door het aan het licht van de werkelijkheid blootstellen van de leugen, de poging die begon met de wens om de horrorshow van het menselijk leven te beëindigen, zich openbaart als niets anders dan de pracht van de schepping met kleine letters, die in alles doordringt. Maar het levert geen beloning op, geen voldoening, er is niets dat lijkt op een vette kluif die je wordt voorgehouden als ik zeg: "Doe dit en je zult worden beloond", want dat is al de hele tijd het geval.

Ik kreeg gisteravond een e-mail met daarin een citaat van Ramana Maharshi, dat me met stomheid sloeg toen ik het voor het eerst las. Ik weet niet of dat bij jullie ook het geval zal zijn, waarschijnlijk niet. Niettemin zal ik dit citaat aan jullie voorleggen, want het bevat alles dat je dient te weten. Ramana's woorden gaan als volgt: "Het zelf is niet iets dat ergens in de toekomst kan worden bereikt, noch is iemand van zijn zelf verwijderd. Daarom heeft iedereen in feite zichzelf al gerealiseerd. Alleen, en dit is het grote mysterie, weten de mensen dat niet en willen ze zichzelf realiseren. Realisatie bestaat slechts alleen uit het loskomen van het verkeerde idee dat men nog niet gerealiseerd is." Dat verkeerde idee is het geloof dat ik hier gevaar loop, het geloof dat ik iets nodig heb dat ik niet heb, of dat ik mezelf moet ontdoen van iets dat ik niet wil. Er is geen sprake van iets nieuws dat je moet zien te bemachtigen. Het moet reeds bestaan, want anders zou het niet eeuwigdurend zijn en alleen dat wat eeuwigdurend is, is het waard om na te streven.

Dat is dus de vichara. Dat is nu het zelfonderzoek. Als je hierover met mij van gedachten wilt wisselen, of erover wilt discussiëren, er misschien iets over te vragen hebt, staat het je vrij je hand op te steken en dan zullen we praten. Als je dat niet wilt, even goede vrienden.

Ik concludeer dat ik misschien open genoeg sta voor een aantal aanwijzingen van jou. Ondanks mijn angst om naar voren te komen, doe ik het toch. Mijn leraar in Portland heeft me verteld dat ik die angsten moet doorbreken en mijn mond moet open te doen.

Wel, hier ben je. Je weet dat toch, is het niet? Hoe weet je dat?

Goeie vraag.

Kijk ernaar. Als je zoekt naar het waarom van het feit dat je weet dat je hier bent, moet je naar jezelf zoeken, naar jouw aanwezigheid. Het is echt zo eenvoudig. Je kunt zelf zien dat je hier aanwezig bent op een manier die niets te maken heeft met wat je zegt of denkt, dat is toch zo?

Ja.

Je ziet toch wel deze hierheid, deze aanwezigheid van jou die dezelfde is als altijd? Zie je dat?

Ja.

Die is niet veranderd. Jij bent niet veranderd. Jij bent nu dezelfde als toen dit lichaam drie jaar oud was. Jij bent absoluut dezelfde, onaangeroerd. Je hebt nog geen schrammetje, geen blauwe plek opgelopen. Het is niet ongebruikelijk voor spirituele leraren hierover op deze manier te praten. Wat ongewoon is, is te zeggen dat je er niets van hoeft te begrijpen. Het heeft niets te maken met het wijzigen van je mening of begrip over en van jezelf; het heeft er helemaal niets mee te maken. Alleen ernaar kijken is voldoende. Het is alleen het kijken. Alle verhalen en onsamenhangende gedachten die mogelijk opkomen, staan hier allemaal buiten. Ze kunnen je kwetsen, noch helpen. Ze doen gewoon niet ter zake.

Waar het op aankomt is het moment van het kijken, steeds weer opnieuw. Dat is alles dat je moet doen. En het mooiste van alles is, dat je zult inzien dat je niet verkeerd bent, of slecht, of tot de hel veroordeeld als je vergeet het te doen, of wanneer je verdwaald in het allerlei gedachten. Dat is precies wat we doen. Het geeft niet. Het berokkent je geen schade en het helpt je ook niet. Slechts de momenten waarop je gedurende een tel kijkt naar die onveranderlijke achtergrond, doen er werkelijk toe. Je hoeft niet te weten wat het is. Je hoeft het niet te begrijpen of er een etiketje op te plakken. Je moet er alleen maar naar kijken. Je hoeft ook niet na te laten te proberen aan de weet te komen wat het is of te het te doorgronden of te benoemen, zolang je er maar naar kijkt. Snap je wat ik zeg?

Jawel. Ik ben je erg dankbaar dat je hierover zo eerlijk bent en al die aanwijzingen geeft. Ik ben eigenlijk voor een maand naar Los Angeles gekomen om voor mijn broer te zorgen, die een darmonderzoek moest ondergaan, maar wilde ook meedoen aan een of andere bijeenkomst tijdens mijn verblijf hier. Ik ben erin geslaagd er een te vinden die me boeit. Ik ben tot het besef van Ramana Maharshi gekomen toen ik zag dat er een leraar zoals jij was en ik herkende ogenblikkelijk dat hij het sprak over de waarheid over deze dingen. Ik vond het nogal bizar. De oefeningen die ik de afgelopen tien jaar heb gedaan waren gebaseerd op typische technieken, maar ik wist niets over Ramana. Ik had er geen idee van. Toen ontmoette ik een kerel en ik voelde me door hem aangetrokken en ik ontdekte dat Ramana op de een of andere manier door hem aan het werk was...

Laten we hier even stoppen. Je brengt iets ter tafel dat belangrijk is. Het heeft niets te maken met over wie je het ook maar hebt. Ik sprak over Ramana aan het begin van deze bijeenkomst om het uit de wereld te helpen, omdat Ramana hier helemaal niet relevant is. Ik wilde slechts praten over mijn ervaring met Ramana, zodat je weet vanaf wanneer ik die drijfveer voor dit hele gebeuren heb. Maar Ramana is niet hier, Ramana is dood en begraven. We kunnen op geen enkele manier terug naar Ramana en hulp van hem ontvangen. Ramana heeft geen opvolger aangewezen, helemaal niet. Jij bent het, waar het hier om draait. Het is mogelijk dat je erdoor wordt afgeleid. We kunnen allerlei gewoontes aanleren om ons te laten afleiden door te praten over Ramana, of over die vent of een andere kerel, maar het draait uiteindelijk alleen maar om jou.

Ik ben blij dat je dit ter sprake bent, want op dit ogenblik is het me allemaal nog te moeilijk. Het lijkt inderdaad op afleiding. Maar die komt ook slechts vanzelf op.

Inderdaad, je hebt daarover niets in te brengen. Ik wilde je alleen maar even wijzen op het feit dat je geen aandacht hoeft te schenken aan wat dan ook over Ramana. Er doen veel verhalen over hem de ronde. Ik weet zeker dat sommige waar zijn en andere gedeeltelijk, maar de meeste zijn volkomen uit de lucht gegrepen. Er wordt veel gezegd over Ramana, hetgeen voortvloeit uit zijn radicalisme, uit het feit dat hij plotseling in dit leven uitbarstte zonder enige referentie. Daarom is het ook best begrijpelijk dat we hem in iets begrijpelijks stoppen waarmee we vertrouwd zijn, in een hokje stoppen. Maar ik zeg je dat we hem moeten vergeten en uitsluitend praten over jou. Jij bent hier.

Dat is alles, werkelijk alles... Het is het enige dat me nu nog te doen staat, zoals het zich laat aanzien.

Ja.

Letten op het verschijnen van alle veronderstelde...

Maak je geen zorgen om hetgeen er verschijnt.

Letten op de logische gevolgen...

Maak je niet druk om de gevolgen. Dit is prima. Dit is nu een goede discussie. Het is voor ons heel natuurlijk om te denken dat we aandacht moeten schenken aan de effecten van dit geloof waaraan we allerlei gevolgen verbinden, maar dat is niet de bedoeling, het is niet waar. Dat is nu precies wat we al die tijd al hebben geprobeerd, zelfs nog voordat we er weet van hadden dat er sprake was van dit geloof. Dat is precies wat we hebben geprobeerd, we proberen aandacht te besteden aan alle gevolgen die eruit voortvloeien en door te trachten een persoonlijkheid te creëren die ons tevreden stelt en alles op een afstand houdt.

Dat werkt niet.

Inderdaad, dat werkt niet en het is ook niet kwetsend. Maar het werkt echt niet. Het gaat er bij de vichara niet om hoeveel keer we doorbrengen met het aandacht schenken aan de verschijnselen en hun aard. Die kunnen zich gewoon blijven voordoen, totdat ze ophouden. Bij de vichara gaat het erom je aandacht volledig, zonder schroom en direct in contact te brengen met jezelf — temidden van dat alles. Alleen gedurende die ene keer. Je hoeft er niet je werk van te maken. Je gaat uitsluitend oprecht op zoek naar de smaak van jezelf. En al het andere komt in orde. Het is niet nodig om het kijken naar de verschijnselen los te laten, of ze in een hokje te willen stoppen en voor alles te willen zorgen. Je hoeft niets na te laten, het is nooit schadelijk. Zie je, daar gaat het alleen maar om. Niets van dat alles zal jou schade berokkenen — zelfs de meest stompzinnige fout die jou zou kunnen beïnvloeden niet. Maar tegelijkertijd helpt het je ook niet. Oké? Kijk dus gewoon naar jezelf.

Ik hoop dat het waar is dat de vichara, zoals jij zegt, het zal overnemen als je eenmaal bent begonnen, want soms heb ik het gevoel dat het slechts op een gedachte berust, op de gedachte dat ik het doe. Begrijp je wat ik probeer te zeggen?

Ja, dat begrijp ik. Maar door te zien dat het jou duidelijk wordt dat jij het doet, is het mechanisme waardoor het uit zichzelf doorgaat. We zijn er toch zo van overtuigd dat wij beslissen wat we doen of niet. Maar dat is in orde, want ik wil juist dat jij besluit het te doen. Ik garandeer je dat wanneer het in de toekomst bij je opkomt om het te proberen, dat dit het mechanisme van de vichara in actie zal zijn en dat je het waarschijnlijk per abuis zal interpreteren als zijnde iets waar jij aan denkt. Maak je daar geen zorgen om. Jij begint ermee. Het komt geheid terug en je zult denken dat jij het hebt laten terugkomen. Maar dat is niet zo. Jij hebt in je hele leven nog nooit een gedachte gedacht. Probeer eens een gedachte te denken. Nee, hè, dat lukt niet. Gedachten komen op; waarvandaan weet niemand. Gedachten gaan weer voorbij, waar naartoe weet ook niemand. Ze komen en gaan. We kijken ernaar, we worden erdoor in beslag genomen, we dwepen ermee en dan gaan ze weer voorbij. Er komt een gedachte op, "Oh, ik zou de vichara moeten doen. Hoe moet ik dat doen? Wat moet ik ook alweer doen? Waar moet ik het doen? Oh, ja, wacht even, ik doe het verkeerd, omdat ik er nu aan denk." Maar op dat moment is het werk al gedaan. Alle toespelingen en verklaringen maken niet uit. Al die verklaringen zijn volstrekt niet aan de orde bij de vichara.

"Ik zou eigenlijk de vichara moeten doen, ik zou eigenlijk naar mezelf moeten kijken. Doe ik dat werkelijk of denk ik er slechts aan? Maak ik mezelf wat wijs?" Al die gedachten doen er niet toe; ze hebben geen invloed op de vichara. De vichara is de levenskracht zelf. De beslissing om zelf te proberen te kijken wat je bent, moet je zien als het nuttig gebruikmaken van de levensenergie, in plaats van als de manier waarop je die tot nu toe hebt gebruikt door te proberen jezelf te veranderen in iets dat acceptabel voor je is. Op die manier gebruiken we die energie meestal: "Oké, dat is goed, dat moet ik proberen vast te houden. En dat is niet in orde, dus ik moet proberen er vanaf te komen. Ik vind die gedachte maar niks, maar deze gedachte vind ik wel fijn." Zo gaan we in ons dagelijks leven normaal gesproken met die energie om. Bij de gebeurtenis van de persoonlijke beslissing om naar zichzelf te kijken, wordt van dezelfde energie, die de vichara in de allereerste plaats zelf is, op zeer nuttige wijze gebruikgemaakt.

Hartelijk bedankt.

In orde, niets te danken.

***

Dit is het moeilijkste om over het voetlicht te brengen, terwijl we onszelf zo gemakkelijk kwellen. Je had mij eens moeten zien toen ik hiermee begon. Ik kan erom lachen, want ik was het toppunt van dramatiek als ik me weer eens realiseerde "Oh God, dit moet ik goed doen. Ik weet dat het niet goed is, want het is niet puur, 't is niet scherp genoeg, het klopt niet en ik zie helemaal niks. Oké, dit is wat ik moet doen." Maar het deed allemaal niet ter zake.

Na de retraite afgelopen november, vond ik dat er heel veel gebeurde, bewust, onbewust, hoe dan ook, maar toen nam het af. Daarom krijg ik het gevoel dat ik het niet voldoende genoeg doe. Maar als ik tegelijkertijd niet degene ben die het doet, wat gebeurt er dan? Het is niet zo dat er helemaal niets gebeurt, maar heel eventjes voelde ik alsof het steeds meer gebeurde. Ik heb geen zin op deze manier door te moeten gaan. Het is een beetje frustrerend.

En toch ga je nu op die manier door?

Ik stap er niet helemaal uit, maar het was nou niet iets...

Word je erdoor gekweld?

In het algemeen, bedoel je?

Ja, algemeen gesproken.

Ik weet niet of het gekweld zijn is. Soms voelt het wel zo.

Was er ooit een moment dat je wist dat je gekweld werd?

Jazeker.

Zie je. Dat was toen anders.

Ja.

De dingen veranderen in de tijd. Ik herinner me de eerste keer dat we elkaar ontmoetten. Ik herinner me nog hoe het voelde toen ik je zag en in je buurt te zijn en nu zie ik, als ik naar je kijk, helderheid en ontspanning en dat is mooi.

Soms heb ik het gevoel dat ik meer ongerust maak dan ooit tevoren.

En dan?

Dan bekruipt me het gevoel dat ik de verkeerde kant op ga.

Waarom is dat? Wat is het probleem met ongerustheid?

Omdat het slecht voor mijn gezondheid is?

Verzet je je ertegen?

Ja. Nou ja, ik probeer dat niet te doen... Ik weet eigenlijk niet wat ik doe.

Alles wat je moet doen, is doorgaan met wat je doet. Het heeft zijn tijd nodig. Ik was aangenaam verrast door de plotselinge verandering die iemand overkwam na vijf jaar onvoorstelbaar hevige innerlijke strijd, waarin hij voortdurend werd heen en weer geslingerd door enerzijds de wetenschap dat hij het juist deed en dan weer niet juist niet, gekweld door twijfels of hij het ooit zou krijgen en het feit dat hij van zichzelf wist dat hij er al was. Er was sprake van depressie, antidepressiva, en een hevige mate van psychologische kwellingen. En toen, plotseling besefte hij, "Wow, nu begrijp ik waarover je het hebt." Ben je hier?

Ja.

Geen twijfel.

Ja.

Ja, er is twijfel? Nee, ik twijfel er niet aan?

Nee. [Gelach] Kan ik je vertellen wat de angst is?

Ja.

Soms hoor ik anderen vragen stellen en dan zeggen ze dat het al jaren zo is. En dan begin ik me zorgen te maken dat ik nog zoveel jaar voor de boeg heb.

Met vragen stellen? Wacht even. Licht dat een beetje toe.

Moet ik je alle informatie geven?

Jazeker.

Dit is de indruk die ik op dit moment heb, de zorgen die ik nu heb. Ik doe het een klein beetje, doe het helemaal niet, doe het min of meer en als ik anderen hoor zeggen hoelang ze er al mee bezig zijn, soms wel meer dan twintig jaar, dan krijg ik de kriebels, dan sla ik op hol.

Wie heeft dat gezegd? Heb je het over de vichara nu?

Ik weet het niet. Ik heb het over een hoop mensen die tijdens de retraite al die vragen stelden.

Oh, nou ja, die hebben geen van alleen gedurende twintig jaar de vichara met mij gedaan, want zolang doe ik dit werk nog niet.

Dat is waar. [Gelach]

Weet je, ik heb vijfenvijftig jaar van mijn leven doorgebracht met oefeningen waarvan ik heilig overtuigd dat ze nodig waren om mij geluk en vreugde te brengen. Ik heb eindeloos geprobeerd nieuwe wegen te bewandelen, nieuwe gedachten en ideeën te verwerven, kennis te nemen van nieuwe filosofieën, nieuwe acties te ondernemen en nieuwe activiteiten te ontplooien, zelfs om helemaal niets te doen. Al die dingen berusten op praktijken die we ondernemen teneinde onszelf te bevrijden van alle misère en ellende. Alles dat we tijdens ons leven doen is erop gericht onszelf te bevrijden van dat lijden. Je weet dat ik heb geprobeerd het kapitalisme om zeep te brengen. Maar dat lukte niet. [Gelach]. Maar het was allemaal bedoeld om mezelf te bevrijden van wat ik zag als de oorzaak van de ellende en het lijden op de wereld: de roofzuchtig en inhalige aard van het kapitalisme, die nog steeds voortwoekert. Het feit dat mensen iets gedurende zeer lange tijd hebben geprobeerd en niet er niet in geslaagd zijn er bevrediging uit te halen is een teken dat, wat ze ook hebben geprobeerd, niet werkt. Als iemand twee jaar of zo iets uitprobeert en het nog niet heeft, is dat een heel ander verhaal.

Ik denk dat wat ik eruit begrepen heb niet zozeer om het proberen gaat, maar meer te maken heeft met het uitblijven van succes. Omdat het veranderd is, gebeurt het, om het simpel te zeggen, steeds minder vaak dan toen het in die korte periode gebeurde, misschien gedurende een paar maanden, misschien drie, ik herinner me het niet zo goed. En daar maakte ik me een beetje bezorgd om, omdat mijn verwachting was dat het vaker zou optreden en het eigenlijk achteruit ging...

Ik denk niet dat je moet verwachten dat het meer wordt; ik denk niet dat ik dat ooit heb gezegd.

Nou ja, als het groeit...

Het groeit ook niet...

Wat doet het dan wel?

Het doet helemaal niets. Jij bent het. Jij. Jij groeit niet, je krimpt niet, toch? Dat zie je toch wel? Kijk naar jezelf. Je bent toch nog steeds dezelfde?

Ik denk dat ik een beetje zenuwachtig ben om hier te zitten en daarom niet goed weet wat ik voel.

Dat is in orde. Je mag zo zenuwachtig zijn als je zelf wilt. Word je door die nervositeit geraakt?

Misschien niet.

Kijk dan en zie.

Niet op dit moment.

Nee. De nervositeit is niet het probleem. Het probleem is het geloof dat de nervositeit het probleem is. En ik kan je daar op geen enkele manier vanaf praten. Maar als je kijkt en zelf ziet of je werkelijk door die nervositeit wordt geraakt, maakt dat de nervositeit er niet minder door, maar dat zou wel kunnen ,toch? Die dingen verdwijnen op het moment dat ze worden bekeken. Maar daar gaat het nu niet om. Waar het om gaat is dat je wederom een keer naar jezelf hebt gekeken, nu, op dit moment. Je moet naar jezelf kijken om dat te weten.

Dus het is nodig dat ik dit doe. Ik moet actief en bewust kiezen om het te doen. Ik denk niet dat ik mezelf in de war probeer te brengen, maar misschien ook wel.

Misschien wel, maar het enige dat je moet doen is naar jezelf kijken. Maak het niet te moeilijk. Het moet geen belasting voor je worden. Het is geen belasting. Je kijkt naar jezelf, dat is niet iets verschrikkelijks. Het hoeft geenszins een belasting te vormen en het hoeft ook niet eeuwig te duren. Dit is wat je werkelijk moet zien: je ziet altijd alleen maar jezelf. Er is nooit een moment, nog geen nanoseconde, dat je jezelf niet ziet.

Overweeg dit eens: je leest een boek en al je aandacht is bij dat boek. Je leest de woorden in dat boek. Je slaat de pagina's om en probeert bij het eind van het verhaal te komen en je wordt er helemaal door in beslag genomen. En al die tijd dat je dat boek leest, zie je het wit van de bladzijde. Dat heb je niet in de gaten, is het wel? Als ik je zou vragen wat je aan het doen bent, zou je niet antwoorden met "Oh, ik kijk naar de witte bladzij waarop de woorden gedrukt staan." Dat zou nooit in je opkomen. Maar ontegenzeggelijk zie je de hele tijd dat je dat boek leest, die witte bladzij? Op dezelfde manier valt niet te ontkennen dat je op ieder moment jezelf ziet, zonder noemenswaardige onderbreking. Je weet het alleen niet. De persoonlijke vichara is bedoeld dat tot je bewustzijn te laten doordringen, je ervan bewust te maken, zodat je eerst vanuit je ooghoek en vervolgens helemaal niet meer kijkt, omdat je altijd al jezelf ziet, altijd.

Ik moet me dus geen zorgen maken.

Maak je geen zorgen. De initiatie van de praktijk van het zelfonderzoek is net als het starten van een auto. Als hij eenmaal aanslaat, hoef je het sleuteltje niet meer om te draaien, of je accukabels te gebruiken. Houd voor ogen dat je jezelf ziet. En de enige manier waarop je in de gaten hebt dat je jezelf ziet, is wanneer je weet hoe het voelt om jezelf te zien. Dan doe je het met opzet. En al het andere komt dan vanzelf in orde, net als altijd.

Ik zal je moeten geloven.

Dat kan. Het is volstrekt aanvaardbaar mij te geloven. Tenzij je iets ontdekt dat me een leugenaar maakt. Dan moet je opstaan en dat zeggen.

Dankjewel.

Het hele verschijnsel van het twijfelen aan jezelf dat om de hoek komt kijken bij veel dingen die we in ons leven doen, (Doe ik dit wel goed? Werkt dit eigenlijk wel?) is slechts weer iets dat we doen teneinde niet verstrikt te raken en niet door het leven zelf te worden gekweld. Daar is helemaal niets mis mee; het doet helemaal niets, het is slechts een gedachte. Die vormt geen probleem, maar neem hem voor wat hij is. Overigens hoef je hem niet eens te nemen voor wat hij is; je hoeft slechts jezelf te zien voor wat je bent en dan komt alles in orde.

Het is zo moeilijk hierover te praten. We willen overtuigd worden en we willen het begrijpen en in een hokje stoppen van dingen die zo vertrouwd zijn geworden tijdens onze eindeloze en vruchteloze pogingen uit het verleden om uitstel te verkrijgen van die valse belofte die het leven schijnt in te houden. Maar er is geen enkele manier om dit in die context te plaatsen, behalve dan als oplossing voor die context. Iemand anders?

***

Ik vroeg me af of je nog wat dieper kunt ingaan op de vergelijking van het lezen en het bewustzijn.

Een metafoor gaat zolang op, tot hij uiteenspat. Alle metaforen gelden slechts tot het moment dat ze uiteenspatten. Alles waarover ik het heb als ik praat over het licht dat je bent, het verdwijnen van het verkeerde geloof en het verkeerde geloof zelf, is allemaal beeldspraak. Natuurlijk willen we ze allemaal letterlijk opvatten. Of op zijn minst nog wat uitbreiden, zodat alles in het universum en daarbuiten erdoor kan worden verklaard. Maar zie je, om te beginnen is alles in het universum en daarbuiten juist een metafoor voor jullie. Dat is de vichara. De vichara is de schepping van die immense, eindeloze, uitgestrekte en verrukkelijke schepping. Dat is de enige activiteit van de identiteit. De enige activiteit van het bewustzijn is de schepping door de vichara.

Wat me plotseling duidelijk werd, was dat er een verschil was tussen het besef van je bewustzijn en het lezen van de letters op de bladzijde. Dat verdwijnt compleet door de betrokkenheid van het bewustzijn bij het verhaal, of wat je ook maar aan het lezen bent. Met andere woorden, je wordt er volledig van afgeleid.

Precies, zodat je zelfs de opdruk niet meer ziet.

En wat je, als ik het goed interpreteer, zegt, is dat het onbewust zijn van het zelf, hetzelfde is als het onbewust zijn van het mechanisme van het lezen van de letters op de blanco pagina, dat verloren gaat door de activiteit van het lezen.

Merk je hoe het in elkaar stort als je er teveel over uitwijdt? Het is niet het onbewust zijn van jezelf waarover ik het heb. Het is het voortdurende, oneindige, ononderbroken bewustzijn van jezelf waar over ik praat; dat is metaforisch gesproken gelijk aan het voortdurende, ononderbroken bewustzijn van de witheid van de bladzijde die je leest. En je hebt niet in de gaten dat er sprake is van dat bewustzijn.

Dat klopt. Dat probeerde ik te zeggen, dat bewustzijn verdwijnt helemaal. Maar als we er teveel op doorgaan, dan...

Verdwaal je. Beeldspraak kunnen alleen zolang standhouden. Maar je ziet nu wat ik bedoel: ik heb het over jou. En jij bent hier.

Ja, het jij dat onder de oppervlakte ligt.

Het is niet de jij-heid die onder het oppervlak zit. Ik heb het gewoon over jou, jij. Jij bent hier.

Ik ben hier.

Jij bent altijd hier. Als je een tel ophoudt en dat onderzoekt, ontdek je jezelf hier.

Ja.

Dat ophouden is de vichara. De rest zijn slecht kanttekeningen en een verhaal. Een verhaal heeft best wel nut; ik kan me erdoor tot jou wenden en je overhalen het te proberen. Maar het verhaal is niet waar het om gaat; het begrijpen is het niet. Het gaat ook niet over de discussie over dit onderwerp, maar wel over het feitelijke kijken. Op dit ogenblik kijk ik. Dat is hetzelfde. Ik zie het de hele tijd. Het is hier nog steeds. Dat is de vichara. Het is niet het begrijpen van de vichara, niet het verhaal erover, maar het werkelijke doen ervan, de feitelijke daad.

En als je eenmaal hebt ingehaakt, blijft het doorgaan...

Eigenlijk komt de waarheid hierop neer: omdat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen de vichara en de realisatie van het zelf, zit je er gewoon altijd middenin, voor altijd. Alleen weet je dat niet. Daarom vroeg Ramana aan mensen die hem opzochten vaak: "Is dit een kwestie van jnani of van ajnani? Komt dit vanuit weten of uit niet-weten?" Dat is het enige verschil. En weten is niet begrijpen; weten is niet een weten uit een verhaal als "ik begrijp dat, ik snap het." Het weten is altijd aanwezig. Je bent nooit, nog niet voor een nanoseconde, verstoken geweest van dat weten. Maar je weet het alleen niet. Jnani of ajnani, dat is het enige onderscheid dat gemaakt moet worden en zelfs dat is kunstmatig, dat komt alleen aan de orde bij de discussie, met de bedoeling te trachten behulpzaam te zijn.

Ik zal hier nog meer over vertellen in de volgende ontmoeting, maar ik zie de mensheid als één creatuur. Ik beschouw die niet als een conglomeratie van individuen. Echt niet, en jullie ook niet.

Nee, ik ook niet.

Ik beschouw de mensheid als één enkel wezen. Door wat de wereld heden ten dage is, met alle tot onze beschikking staande communicatiemiddelen, zie ik zeker mogelijkheden om in deze tijd dit menselijk wezen, bestaande uit alle mensen, te bevrijden van alle verdriet, ellende, lijden, haat, agressie in het algemeen. Zeker als ieder voor zich zelf gaat kijken naar zichzelf. Ik zie hier reële mogelijkheden die we tot nu toe voor onmogelijk hielden. Nooit eerder beschikten we over zoveel technologische en praktische toepassingen om met elkaar te communiceren. En het is toch zo eenvoudig. Je hebt er geen doctorsgraad voor nodig om dit te begrijpen. Je hebt er geen spiritueel begrip voor nodig dit te snappen. In feite is spiritueel begrip zelfs een van de grote molenstenen die om onze nek hangen, een van de grootste afleidingsmanoeuvres. Iedereen kan dit.

Dankjewel, John.

Oh, niets te danken hoor. We gaan nu even pauzeren. Terwijl je iets te eten of te drinken neemt, of wat je dan ook doet tijdens de pauze, vraag ik jullie een moment te stoppen en even te kijken of het niet volkomen voor de hand ligt wat het is waarnaar je moet zoeken. Kijk eens of het niet volkomen normaal is wat het is dat hier is, wat nooit afwezig is geweest en volstrekt hetzelfde is gebleven als altijd — jij.

Vertaling uit het Amerikaans door Jan P. Smith, Zoetermeer, Nederland.

© 2009 John Sherman. Enkele rechten voorbehouden.

Terug